Profiel van een pestbiotoop: over 'Fucking Åmål'

In de film “Fucking Åmål” wordt gepest.

Het decor is een doorsnee Zweeds provinciestadje.

Het slachtoffer is een vegetarisch, vijftienjarig meisje dat nieuw is op school, maar haar liefde voor een vrouwelijke(!) klasgenoot desondanks niet onder stoelen of banken steekt.

In “Fucking Åmål” is het pestslachtoffer dus een moedig en sterk meisje.

Kom daar maar eens om, bij deskundigen.

Over pestgedrag zijn artikelen, boeken en websites volgeschreven.

Gewoonlijk zoekt men naar profielen, van zowel daders als slachtoffers.

Maar “Fucking Åmål” schetst in de eerste plaats een nietsontziend profiel van de groep, binnen een welomlijnde sociale omgeving.

In dit geval de plaatselijke jeugd van een slaperig – maar daarom niet minder zelfvoldaan! – Zweedse provinciestadje: (fucking) Åmål.

Niet toevallig de titel van de film.

Profielen van pestslachtoffers zijn gewoonlijk genadeloos.

De obligate toevoeging dat de “kenmerkende” eigenschappen en gedragingen géénszins impliceren dat pestslachtoffers (mede)schuldig zijn, versterkt het proces van self-fulfilling prophecy nog eens.

Want een stigma blijft nooit zonder (onbedoelde) gevolgen.

Waar rook is, is vuur, nietwaar?

De rook is verstikkend genoeg.

Zomaar een greep: angst, onzekerheid, negatief zelfbeeld, overgevoeligheid, hinderlijk (opdringerig) gedrag, gebrek aan sociale vaardigheden, fysieke tekortkomingen, zwakte, verlegenheid, isolement, huilerigheid, volgzaamheid, onderworpenheid, klikgedrag, afkoopgedrag, aandachttrekkerij, problemen thuis en/of overbezorgde ouders.

Is er ook vuur?

Jazeker.

Maar de film suggereert vuur van geheel andere aard dan de algemeen veronderstelde tekortkomingen.

Want Agnes is, inderdaad, vurig.

Sterk.

Geestelijk zelfstandig zelfs.

Ze trekt zich niet terug, maar verzet zich.

Nota bene tegen de groep.

Na een innerlijk rijpingsproces, dat wel.

Je zou kunnen zeggen dat Åmål niet rijp voor haar is.

Want haar gedrag botst met de kenmerken van de plaatselijke jeugd.

Zomaar een greep: verveeld, laf, cynisch, provinciaals, onvolwassen, meeloperig en onzelfstandig.

Zwak.

Een verfrissend perspectief, op pesten.

Maar in pestlectuur dicteert de macht van de meerderheid het beeld van uitzonderingen.

Helaas.

Rémi Glas

Barbaarse ontgroeningsrituelen

Voor de zoveelste keer raakte een aspirant-lid van de Groningse studentenvereniging Vindicat tijdens de ontgroeningsperiode zwaar gewond.

Wederom wekte het incident algemene verontwaardiging.

Maar gek genoeg vooral buiten de kring van direct betrokkenen.

Klaarblijkelijk hechten corpsleden aan hun ontgroeningsrituelen.

Gedurende hun ontgroening leren aspirant-leden spelenderwijs om macht te ondergaan.

Maar in latere studentenjaren kunnen zij gelukkig zelf vrijelijk experimenteren met het uitoefenen ervan.

Want traditionele studentenverenigingen lijken het onwillekeurig op een akkoordje te gooien met bestaande – weliswaar niet langer openlijk gewelddadige, maar onverminderd hiërarchische en dwingende! – maatschappelijke machtsverhoudingen.

Deze voor hem/haar nabije wisseling van de wacht, sleept “feuten” door de ontgroeningsperiode.

Ontgroeningsrituelen bij wijze van inwijding in eeuwenoude spelregels.

Niet onbelangrijk in de hogere kringen, waarin “watjes” immers niet overleven.

Wie zelf slachtoffer is – even tijdelijk, als vrijwillig! - koopt hiermee zijn (eventuele) toekomstige schuldgevoelens bovendien al bij voorbaat af.

Volgens de redenering: “Mits uit het juiste hout gesneden, kom jij er net als ik sterker uit!”

De Groningse burgemeester verzet zich begrijpelijkerwijs tegen ontgroenings-excessen.

Een onveilig studentenklimaat is immers waardeloze reclame.

Maar waarover maken andere buitenstaanders zich eigenlijk druk?

Vermoedelijk minder over mishandelde feuten, dan over hun kwelgeesten.

Want met geïnstitutionaliseerde vernederingsrituelen verfijnt ten minste een deel van de corpsleden straffeloos het vermogen tot het uitoefenen van macht(smisbruik).

Praktijken waarvan uiteindelijk helaas vooral gewone burgers de dupe worden.

Een veelgehoord argument is dat gezamenlijk doorstane ellende de onderlinge banden tussen nieuwelingen versterkt.

Maar zelf denk ik eerder aan het Stockholm Syndroom: je vereenzelvigen met of verliefd worden op je onderdrukker(s).

In het vrijwillig ondergaan van vernederingen zit immers een element van overgave.

Van gedwongen huwelijk tot liefdesverbond, in voor- én tegenspoed: “Ja, ik wil”.

Het goede nieuws hiervan is dat slachtofferschap niet wat je noemt sexy is.

Hopelijk maakt dit een verstandshuwelijk met de gevestigde macht iets minder begerenswaardig.

Mári Glas