Landschap: geen luxe maar noodzaak

De vanzelfsprekende aanwezigheid van het landschap is als een geheim hoekje in mijn ziel waarin ik me altijd terug kan trekken.

Even respijt, opladen, uitrusten.

Ik kom er versterkt uit, geïnspireerd en uitgerust.

‘Bezield’ zo je wilt.

Het landschap is er altijd geweest, een gegeven.

Hoewel ik als kind al veel lelijks zag, was er ook nog altijd héél veel moois.

Een onuitputtelijke bron: er leek geen einde aan te komen.

Een oud boerderijtje in de bocht van een riviertje, een ‘holle’ weg met aan weerszijden hagen, een halfopen ‘coulissenlandschap’ elzenhagen.

Eindeloze bossen, weidevogels waarvan ik de namen niet kende.

Nostalgie, inderdaad.

Wel roepen zulke pleisterplaatsen een hele wereld op.

Ze betoveren zelfs de toekomst.

Maar nu is ons landschap niet meer vanzelfsprekend.

Echt landschap, bedoel ik dan.

‘Maar alles is landschap’, hoor ik iemand tegenwerpen, ‘óók snelwegen en bedrijfsgebouwen!’

Allemaal waar.

Kwestie van definitie, zoals vaker.

Maar er is wel een probleem, tenminste voor mij.

Want de verborgen hoekjes in mijn ziel lijken niet op snelwegen of bedrijfsgebouwen.

Zo vinden mijn dromerijen geen weerklank meer.

Dat heeft gevolgen.

Mijn innerlijk leven wordt onherbergzaam.

Steeds minder houvast aan concrete plekken.

Ruimtegebrek – geen lucht - in mijn eigen hoofd.

Natuurlijk zijn er nog boerderijtjes.

Nog niet alle oude bomen zijn ziek, of gekapt omwille van de vooruitgang.

Een enkel historisch monument wordt zelfs bijna perfect opgeknapt – ‘we hebben uitgezocht welk behang hier vroeger hing’ - en in goedbekeken programma’s als ‘BinnensteBuiten’ ostentatief gekoesterd door de trotse eigenaars.

Maar indicidenten zijn geen landschap, helaas.

Incidenten trekken vooral toeristen – even wanhopig als ik?

Luidruchtig bevolken ze zelfs de verste uithoeken in mijn hoofd.

Zo verliezen de laatste pleisterplaatsen hun betovering.

Zijn cultuurhistorische landschappen achtergrond, decor, omlijsting, vermaak?

Nee, want dat alles kan ik missen.

Maar het landschap niet.

Geen luxe, kortom, maar noodzaak.

Mila Gras-Glas (1968)

Vroeger was . d e . t o e k o m s t . beter

In zijn (mini)serie “Vroeger was alles beter” vergeet mijn broer het belangrijkste: vroeger was onze toekomst beter.

Voor mijn generatie betekent vroeger: de jaren zeventig.

Deze milliseconde in de wereldgeschiedenis blijkt, achteraf gezien, uniek.

Nou ja: in het vrije West-Europa.

Misschien uitsluitend te vergelijken met het Athene onder Perikles.

Dat wil zeggen: voor de vrije(!) mánnen.

Wijwoonden destijds aan de rand van de Amsterdamse Bijlmermeer.

Niet bepaald een plattelandsidylle, maar gelukkig evenmin in “zo’n” flat.

Ondanks het overdreven aandoende medelijden van Friese familieleden was het daar, voor ons kinderen, lang niet gek.

Parkeerkuilen, brede stoepen, sloten en massa’s “opgespoten land” en dijkjes om te ravotten.

“Lelijke” eenden in alle kleuren van de regenboog.

Vooral onze jongste leerkrachten waren fantastisch: 
die legendarische babyboomers.

Enthousiaste dromers en idealisten, rebellen en artistiekelingen.

Ze rotzooiden maar wat aan – met een kunstenaar als schoolhoofd! – en juist dáárom was het onderwijs nooit eerder zo inspirerend.

Twintig kinderen per klas, dat hielp natuurlijk wel.

Alles zou alléén maar beter worden, meenden wij.

Enfin, we weten hoe het is afgelopen.

Inmiddels pleegden enkele favoriete leraren zelfmoord.

Anderen – verstandig geworden! – rentenieren.

Zelfs de jongste leraren van mijn dochter heten geen Jan, maar Jansen (meneer!).

Toch herinner ik me hardnekkig een periode:

die welzijn niet aan louter welvaart mat, ons toekomst gaf als eeuwig onderpand.*

Om de woorden van een dichter nog maar eens te lenen.**

Maar het bleek een kaartenhuis, wiebelend op een gasbel.

Inmiddels zijn deskundigen het eens: oorlog is dé grote gelijkmaker.

Die hoopvolle seventies blijken dan ook vooral de erfenis van een gruwelijke wereldoorlog.

Cynisch nietwaar?

De ongelijkheid neemt nu alweer decennialang elke dag toe.

Klimaatverandering én de zesde grote extinctiegolf hangen als een zwaard boven ons hoofd.

Zelfs ons “eeuwig onderpand”, de toekomst van niets minder dan onze planeet, staat op het spel.

Mila Gras-Glas (1968)

* Frans Hoppenbrouwers, “Dorp in vogelvlucht”

** Zie ook: Mila Glas-Gras, “De dichter en de Paradijstheorie”

Waarom blijft de stemming (toch) zo somber?!

De Volkskrant (24-09-2016) vraagt zich af waarom Nederlanders ondanks de aantrekkende economie blijven mopperen. 

Paul Schnabel:

Er is ontzettend veel om opgewekt over te zijn maar het lijkt wel of het niet goed mág gaan.

Deze deskundige doet het slechte “nationale humeur” af als “flauwekul”, “perceptie”, “onzinnigheid” en “geklets”.

De economie groeit immers weer, dus alles gaat goed!

Op dezelfde pagina het relaas van een alleenstaande moeder: 

Ik heb twee banen. Dan sta je om half zeven op en ben je ’s avonds om tien uur thuis. En dan hoop je dat de kinderen in jouw afwezigheid goed terechtkomen.

Werkdagen van meer dan twaalf uur dus, met opgroeiende kinderen.

Zij maakt deel uit van een groep Nederlanders – working poor – die almaar groter wordt.

Mensen die fulltime werken, meestal in de dienstensector (zorg, schoonmaak, horeca). 

Voor een loon waar – zonder overuren! – niet van te leven valt.

Waarschijnlijk gaat het volgens Paul Schnabel uitstekend met deze mensen.

Zij hebben immers werk.

De rest komt later.

Of niet?

De geïnterviewde moeder beheerst haar participatie-idioom tot in de puntjes:

Als ik iets niet wil, is het mijn hand ophouden.

Dat treft, want zulks zou de overheid evenmin bevallen.

Zo bezien gaat het dus inderdaad goed, met Nederland.

Dat wil zeggen: met de overheidsfinanciën.

Deze moeder kost de “maatschappij” immers niets.

Met het Nederlandse bedrijfsleven gaat het zelfs nog beter.

Niet ondanks, maar dankzij de working poor.

Hoewel niet bewezen is dat de werkende armen ooit zullen meeprofiteren van een bloeiend bedrijfsleven, is dit normaalgesproken wél de (onuitgesproken) veronderstelling.

Belofte zelfs.

Want de Participerende Burger heeft de Toekomst.

Zoals Godvrezende Christenen rekenen op een leven na de dood.

Maar hoe zit het met de toekomst van de kinderen van deze overbelaste armen?

Ook dat is een kwestie van geloof. 

Maar vooral van Godvruchtigheid, oftewel: participeren.

Mári Glas (1968)