Groot worden doet pijn

Onder een aalbessenstruikje in mijn tuin zit een merel.

Roerloos, met een scheef koppie en wijd geopende snavel, staart hij naar de knalrode besjes boven zijn kop.

Qua lichaamsgrootte lijkt de vogel volwassen.

Maar de vleugels liggen er wat ordeloos bij, en de kleur van de veren is enigszins onbestemd.

Zodra ik te dichtbij kom, hipt hij weg.

Kan hij eigenlijk wel vliegen? 

Wat ik ook doe: ik krijg de merel de lucht niet in.

Ik vrees voor de katten.

En voor dat akelige merel-virus, dat langzaam maar zeker op schijnt te rukken naar het noorden.

Maar zodra de merel weg hipt ziet hij er weldoorvoed, goedgevormd en kerngezond uit.

Een opgeschoten slungel, in afwachting van moeders pappot? 

Ik laat de merel met rust, terwijl ik enkele buurkatten de tuin uit jaag.

Maar de ouders laten zich niet zien.

Als ik een poosje later terugkom zit de merel weer roerloos in dezelfde rommelige houding (vleugels scheef) onder hetzelfde aalbessenstruikje.

Met wijd geopende snavel.

Om iets te doen zet ik een bakje water neer en maak me snel uit de voeten. 

Als ik na enige tijd weer poolshoogte kom nemen is de merel verdwenen.

Maar mijn aalbessenstruikje beweegt.

Daar valt mijn merel pardoes uit de struik, mét een rood besje in de snavel. 

In de dagen daarna zie ik hem telkens weer, rondscharrelend tussen de aalbessen.

Vliegen kan hij inmiddels als de beste.

Ik verdenk hem er nu zelfs van dat hij het al kon, maar meer zin had om "op de bank te hangen", zoals wij mensen dat noemen.

Want groot worden doet pijn, óók voor merels.

Mila Gras-Glas (1968)

Een (snel!) verdwijnende wereld

Op de fiets zie ik een mij onbekend vogeltje, kwiek rondfladderend in een nog kale akker.

Rank, met felgele buik en een opvallend lange zwarte staart.

Op internet vind ik een gelijkend plaatje:

Grote gele kwikstaart. Bron: "Dorp in Vogelvlucht", Frans Hoppenbrouwers. 

Aangezien de gele kwikstaart “een uitgesproken voorkeur voor snel stromende beken” heeft was dit vermoedelijk een verdwaald exemplaar van deze “noordelijke broedvogel”.*

Op zoek naar een broedplaatsje in een - helaas gevaarlijk intensief bewerkte! - Hogelandse akker.

Bovenstaande afbeelding hoort bij een verhalenreeks waarin Frans Hoppenbrouwers (1940-2013) vertelt over zijn idyllische jeugd te Brabant.**

Mij was Hoppenbrouwers even onbekend als de gele kwikstaart.
Het dichten en schrijven – vele hoorspelen en boeken! – blijkt hij er zo’n beetje bij te hebben gedaan, naast een fulltime-baan.***

Maar evenals de gele kwikstaart – die het vogelzijn daarentegen fulltime uitoefent – mikt hij trefzeker op een plekje in mijn hart:

Daarbij is het natuurlijk niet helemaal eerlijk om de wereld uitsluitend vanuit menselijk oogpunt te bekijken. Ook dieren hebben recht op een woon- en verblijfplaats, met andere woorden: de aarde behoort niet uitsluitend toe aan de mens.**

Iets minder genuanceerd, in mijn eigen woorden:

Wij heb-ben dom-weg het recht niet om al-les wat leeft te offeren.

Gedachteloos, als vanzelfsprekend.

Aan denkfouten, een idee-fixe: 

vooruitgang, techniek of economische groei.

Als kind zwierf Hoppenbrouwers rond en observeerde de natuur.

Wat een opmerkingsgave, wat een kennis!

Maar veel van wat hij destijds ontdekte, bestaat niet meer, is zeldzaam, of wordt bedreigd.

Bovendien dwaalde, leefde, werkte, broedde en dichtte Hoppenbrouwers op minder intensief bewerkte maatschappelijke grond.

Welke hedendaagse fulltime-baan laat nog energie over voor schrijven, dichten én vertalen?

Bestaan zulke mensen eigenlijk nog wel?

Hoe kunnen we het tij keren?

De vooruitgang eist zijn tol, zodat er dingen verdwijnen.

Maar wat je niet kent – omdat het al grotendeels verdwenen is! – bescherm je niet.

Zelfs niet met alle techniek van de wereld.

Mila Gras-Glas (1968)

* Bron: Vivara natuurbeschermingsproducten. 

** Frans Hoppenbrouwers, “Dorp in vogelvlucht”

*** Bron: Wikipedia. 

Stemwijzer 2017: megavaag

In mijn vorige stukje* bleek dat stellingen schrijven een kwestie van nuances is.

Geen ‘afpakken’ maar ‘afnemen’, bijvoorbeeld.

Inderdaad een wereld van verschil.
Want 'afpakken' dekt precies de lading.

Aan ‘afnemen’ kun je echter alles ophangen.
Geen nuances dus, maar juist uiterst vaag.

De beste stuurlui staan aan wal.

Weet ik best.

Maar met woorden als getallen (‘afpakken’) weet je wat je krijgt.

Want spruitjes blijven spruitjes nietwaar?

Beetje bitter. 
Linksom (eufemisme) óf rechtsom (pejoratief).**

Als inburgeraars straks verplicht spruitjes moeten eten, van een door ons kiezers gekozen regeringspartij, kunnen we achteraf niet doodleuk de handen wassen.

In onschuld, mét die penetrante spruitjeslucht er nog aan.

Naar eigen zeggen leerden de makers van hun fouten.

Zo gebruikten ze eerder “per ongeluk” het woord megastallen.***

Inderdaad een woord met een wat negatieve gevoelswaarde!

Om terug te komen op het ‘afpakken’ (ook al zo’n akelig woord!): in megastallen pak je dieren eigenlijk alles af.

Onder meer: hun (bewegings)vrijheid, voelhoorns, (krul)staart, eieren, moedermelk, jongen, zonlicht, gezondheid, lievelingseten, liefdesleven en – uiteindelijk, of, steeds vaker: hemeltergend snel! – hun leven.

Leuker kunnen we het niet maken, wél duidelijker.

Megastal betekent letterlijk: een stal die aanzienlijk groter is dan een gangbare stal, terwijl dieren er juist dichter bij elkaar opgesloten zitten.

Eigenlijk is er helemaal geen synoniem voor megastal.

Want ‘grote’ stal dekt de lading niet.

Neem de ogenschijnlijk neutrale stelling: “Er moeten geen grote stallen meer bijkomen”.

“Wij hebben paarden”, kunnen paardenliefhebbers denken, “die passen niet in een klein hokkie”.

Argeloos spreken zulke kiezers zich vervolgens uit vóór 'grote' stallen.

Al tekenden zij hoogstpersoonlijk petities tégen megastallen.
Stem wíjzer?!

Prima woord, stal.

Het venijn zit klaarblijkelijk in de staart, ‘mega’.

Gevonden op Google:

Megaopslag (voor digitale gegevens)

Megasnoek

Megavuurwerk

Megadeals

Megamuizenschommel

Megaprivacy

Megamillions

Megabioscoop

Megastal

Allemaal even positief.

Behalve, toegegeven, megastal.

Bitter bijsmaakje.

Net als spruitjes.

Mári Glas (1968)

* Mári Glas, “Stemwijzer: 2017: welterusten kiezer!”
** Eufemisme: iets wordt minder onaangenaam voorgesteld dan het in werkelijkheid is; minder confronterende voorstelling van een taboe. Pejoratief: een woord met minder prettige gevoelswaarde; roept ongunstige associaties op.
*** Toine Heijmans, “Stemwijzer”, uit de Volkskrant, 7 februari 2017

...en bewaren, héél zuinig bewaren!

’s Zomers bevrijd ik veel vlinders.

Niet uit een doosje, maar uit mijn huis.

Vlinders symboliseren vrijheid.

En de liefde, natuurlijk.

Die momenten dat het leven eventjes helemaal klopt.

Je knippert met je ogen en het is voorbij.

Een mooi symbool.

Eerst werken: “in je levensonderhoud voorzien” (rups).

Niet bepaald sexy.

Al die pootjes: brrrrrr.

Maar dan.

Eventjes lijkt álles mogelijk.

Geuren en kleuren en vergezichten.

Eerst alleen, de boel verkennen.

Vervolgens de liefde.

Eindeloze rondedansjes om elkaar heen.

Als beschouwer weet je dan al dat het snel afgelopen zal zijn.

Maar toch: troost.

Een leven van enkele weken is óók een leven.

En hoe!

Maar wie iets mooi vindt, wil het in een doosje doen.

Hebben.

Mensen, bedoel ik.

De vlinders.
Om naar te kijken.

In een glázen doosje, dus.

Dát moment bewaren. 

Veel verkopers van ingelijste vlinderlijkjes hebben - oprecht! - géén idee.

“Néé, als ze bijvoorbeeld vergast zouden worden, zou ik ze niet verkopen. Dan kun je er toch niet van genieten? Nee, ik weet niet precies hoe ze worden doodgemaakt. Ze vallen toch gewoon neer? Ik ga uit van vertrouwen”.

De Keuringsdienst* werd nergens binnengelaten.

Maar in China gelukkig wel.

Je pakt een zojuist(!) ontpopte vlinder beet en vouwt de vleugels zachtjes samen.

Voorzichtig, want er mag geen voelsprietje beschadigen.

Dát vinden de mensen niet mooi.**

Ondertussen houd je het envelopje open, in je linkerhand.

Stopt de vlinder erin en vouwt het dicht.

Hoe simpel kan het zijn!

“Je kunt ze hóren”, zegt de presentator.

Hij houdt zijn hoofd tegen de krat vól met envelopjes.

Wel honderden.

Die gaan straks de hele wereld over.

“Hoe lang houdt zo’n vlinder dit vol?”, vraagt de presentator.

“Maximaal een week”, zegt de kweker.

Waaruit maar weer blijkt dat de werkelijkheid altijd nog véél gekker is dan je ooit had kunnen bedenken.

Mila Gras-Glas (1968)

* "Keuringsdienst vanWaarde", donderdag 2 februari
** NB: de reden dat kwekers niet wachten met vangen tot vlinders spontaan dood neervallen is onder meer - het scheelt natuurlijk ook voer, ruimte, enzovoort! - dat vlinders bij leven in vrijheid(!) al snel beschadigd raken. Leven in onvrijheid daarentegen is het állerbeste conserveringsmiddel! Evenals de Nederlandse varkens die, na een lange reis, in Italië tot Parmaham worden verwerkt, worden de direct na hun (weder)geboorte gevangen vlinders dan ook vleugellam, zonder daglicht, eten of drinken, vervoerd. Dat houden ze best lang vol: ongeveer een week. Wat een indrukwekkende levenskracht!

Biologisch: dáárom is geen reden!

Onlangs raakte ik aan de praat met een boer.

Schapen had hij, en (125!) koeien, maar óók gewassen.

Een gemengd bedrijf, zoals vroeger.

Omdat hij er artistiek uitzag (lang haar) en zachtaardig uit zijn ogen keek, zag ik hem per abuis aan voor een biologische boer.

Maar toen ik opmerkte dat ik uitsluitend biologische melk kocht, vroeg hij abrupt, op nogal scherpe toon: “Waaróm?!”.

Daar sta je dan: met je goeie gedrag én je mond vol tanden.

Oprecht doordróngen van de noodzaak om biologische melk te drinken.

Of liever: géén (maar wat doe je dan in de koffie?!).

Bij wijze van second best drink ik melk van koeien met horens.

Want, anders dan haar of nagels, zijn koeienhorens levende lichaamsdelen (zie afbeelding).

Koeienhoorn, doorsnede 

a) slijmvlies voorhoofdsholte 
b) bot 
c) bloedvatenrijk en 
pijngevoelig beenvlies 
d) lederhuid 
e) opperhuid. Zie ook WUR

Horens spelen onder meer een rol bij de stofwisseling, oriëntatie, evenwicht, waarnemingsvermogen, assertiviteit en kuddegedrag.

Een koe zonder horens lijkt dus op een kip zonder kop.

Maar voor de biologische melk van reguliere supermarkten zijn horens helaas een brug te ver.*

Overvallen door de vraag van de boer, zocht ik dus koortsachtig naar andere redenen.** 

“Omdat biologische koeien een beter leven hebben”, mompelde ik.

“Onzin”, verklaarde de boer, “mijn koeien hebben een geweldig leven. Ik heb de modernste melkmachine. Ze worden gemolken wanneer het hen uitkomt en lopen nóóit met overvolle uiers”.

“Biologische koeien mogen naar buiten?”, probeerde ik.

“Lekker is dat”, zei de man, “heb jij wel eens urenlang in de brandende zon in een weiland gestaan? Of in de striemende regen?”.

Hier had ik, zelfs als hardnekkig “buitenmens”, niet van terug.

“Maar het landschap...”, protesteerde ik zwakjes.

Dáár had ik een puntje, volgens de boer.

Maar je kan niet alles hebben, nietwaar?

Leermomentje.

Ook voor mijn broer, die invloedrijker(!) voorstanders van de reguliere landbouw met de door henzelf gepropageerde middelen (rationele argumenten!) van repliek wil dienen.

Mila Gras-Glas (1968)

* In biologische supermarkten wordt onder meer Demeter-melk verkocht, van koeien die hun horens wél mogen houden.

** Geen zorgen: ze zijn er! Voor de strenge eisen waaraan biologische veehouders moeten voldoen, zie bijvoorbeeld skal