De socioloog en de schrijver: zoek de verschillen

Sociologen bedenken graag nieuwe woorden.

Want de sociale werkelijkheid is ingewikkeld.

De relativiteitstheorie is er niets bij!

De bestaande (Nederlandse!) woordenschat lijkt hopeloos ontoereikend.

Toch komen goede (roman)schrijvers vaak een heel eind.

Met normale woorden, die iedereen kent.

Want schrijvers graven stukjes werkelijkheid op, lijmen ze in elkaar, poetsen ze schoon en etaleren ze.

Met hun moedertaal als voornaamste instrument.

Ineens zie je het zelf ook.

Dankzij de inspanningen van de schrijver.

Daar loopt een “mannetje van Carmiggelt”!

Maar dat mannetje bestond natuurlijk al.

Onzichtbaar, totdat de schrijver iets van zijn “wezen” openbaarde.

En daarmee ontelbare anonieme medemannetjes een eigen gezicht verleende.

“Ja, maar da’s fictie”, zeggen de mensen dan, “subjectief!”.

Waarmee ze bedoelen dat het “verder” niets betekent.

Tenminste niets dat enige universele waarde heeft.

Deze verdachtmaking is het eeuwige lot van de schrijver.

Al went het nooit.

Want schuilt het universele niet juist in het specifieke?

Wie hiervoor terugdeinst, bedankt voor dit vak.*

Echte schrijvers treden – met ware doodsverachting! – buiten de groep.

Wie durft, verlaat de vaste grond van het algemene en baant zich een weg door het bijzondere.

Paradoxaal genoeg bieden juist algemene woorden hierbij houvast.

Maar een socioloog subjectief noemen, is te vergelijken met een poging tot professionele doodslag.

Want sociologen zijn wetenschappers.

Wetenschappers opereren binnen een strenge hiërarchie en zijn afhankelijk van hun vakgenoten.
Een wetenschapper zonder universeel geldige aanspraken en pretenties is als een slecht wortelende boom.

Schrijver en socioloog: zoek de verschillen.

Schrijvers heersen over de woorden.

Bovendien willen schrijvers gelezen én (tenminste enigszins!) begrepen worden.

Sociologen daarentegen richten zich op vakgenoten.

Het hoogst bereikbare is een eigen theorie, met zelfgekozen(!) doopnaam en internationale geldigheid.

Maar waarom moet dat allemaal zo lang duren?!
Met hun overmaat aan zelfbedacht jargon lijken sommige sociologen alvast vooruit te lopen op (eventuele!) toekomstige theorieën.

Typisch gevalletje overmoed?

Mila Gras-Glas (1968)

* Zie ook: Mila Gras-Glas, “Schrijver worden? Nu even niet!”

Schrijver worden? Nu even niet!

Een schrijver kan niet aardig zijn. Je moet breken met je familie. Je moet weg, liefst emigreren, buiten het bekende treden. Je moet weten wat het is om niet meer geborgen te zijn in het bekende. Datgene wat een kind nooit wil - buiten de groep staan - is voor een schrijver onontbeerlijk. Hij moet aan de kant van de weg staan en zeggen: ja maar de keizer heeft geen kleren aan, jongens! Dat durf je niet zolang je nog veel belang hebt, bij welke groep ook. En een familie is de meest beminde groep die er bestaat.*

Aldus Connie Palmen.

Als ik eerlijk ben wilde ik altijd schrijfster worden.

Opleidingen zitten alleen maar in de weg, meende ik.

Na de vijfde verliet ik dan ook welgemoed het gymnasium, om "mijn creativiteit te redden".

En ook een beetje om te vertrekken met mijn - door mij zeer bewonderde! - verre neef.

Grootse plannen had hij, en ik dus ook.
Ik volgde hem, zowel op verre reizen als in voorkeuren en bezigheden.

Inmiddels heb ik zelf liefhebberijen ontwikkeld en ben het niet altijd meer met hem eens.

Bovenal ontwikkelde ik een voorkeur voor de zwaar bevochten en - naar verhouding - eigenzinnige, originele, maar niet altijd even doeltreffende vaardigheden van verstokte autodidacten.

Maar daar sta je dan, tegen je vijftigste, en je schreef vooralsnog geen serieus woord.

Tenminste niets dat de felbegeerde titel “schrijver” – of zelfs maar het laffe “publicist” – rechtvaardigt.

Wel ontelbaar veel ellenlange e-mails – desnoods midden in de nacht! – en voorheen: brieven.

Want mijn geschreven babbelzucht** kent geen grenzen.

Schrijven: denken langs lijnen van onverwacht perspectief.
Vergezichten zelfs.

Wat hield mij tegen?

Faalangst, meende ik jarenlang.

Schrijven als veelbelovend cadeautje, welbewust onuitgepakt in een la.

Mislukken kan altijd nog, nietwaar?

Maar Palmen hééft een punt.

De bijbehorende, onafwendbare eenzaamheid vormde mijn grootste obstakel.

Mila Gras-Glas (1968)

* Interview met Connie Palmen, door Wilma de Rek, de Volkskrant, 18 maart 2017

** Zie ook Mila Gras-Glas, “Over de noodzaak van babbelen”