Geef ons heden goed(!) dagelijks brood...

Geen dieet viel bij mij zó in de smaak als het anti-koolhydraten dieet van arts Kris Verburgh.

Als je erover nadenkt is dat best gek.

Je mag geen brood meer eten, en geen aardappelen.

Ik was nota bene vegetariër! 

Veel bleef er niet over...

Maar ik omarmde dit dieet en verloor vijftien kilo.

Alles beter dan brood en aardappelen!

Die piepers hingen me als puber al de keel uit.

Mijn moeder kon niet erg goed koken, vandaar.

Of liever gezegd: ze kon uitstekend kóken (letterlijk), maar méér ook niet...

Dan het brood.

Die kleffe boterhammen met kaas in de pauze op school!

Al rond 1980 was het gangbare brood behoorlijk... vies.

Mijn dochter bewaart het en gooit het thuis in het tosti-ijzer.

Gelukkig gelooft de moderne jeugd niet meer in het noodlot.

Toch vormden brood en aardappelen eeuwenlang ons basisvoedsel.

Je zou bijna vergeten dat brood ontzettend lekker kan zijn.

Je kunt het natuurlijk zelf bakken.

Maar die truien uit de winkel, dát is ook niets meer...

Zo blijf je bezig!
Je kunt niet alles zelf doen...

Vroeger hadden we gewoon bakkers, om voedzaam, stevig én smakelijk brood te bakken.

Bakker zijn er natuurlijk nog steeds, maar ook hun brood komt uit de fabriek.

Wie betaalt kan, bijvoorbeeld in een goed restaurant, heerlijk brood eten, bij het eten.

Er is zelfs een super (één!) die betaalbaar, maar heerlijk speltbrood bakt.

Maar bij een 'broodjuwelier' - heel brood 7,50! - zul je mij niet zien.

Kortom: het overgrote deel van het hedendaagse aanbod smaakt nergens naar, zelfs bij de bakker.

Het is letterlijk gebakken lucht – gaten vallen erin – of gewoon sponzig.

Eigenlijk is het net als met die harvesters die onze bossen plat maaien.

Als we de machines kúnnen gebruiken dan dóen we het ook.
Met alle gevolgen van dien.
Vooruitgang!

Mila Glas (1968)

'Made in China 2025': Orwells '1984' is er niets bij

‘De techniek zal ons redden’, gelooft menigeen.

Zo geloven positief ingestelde mensen dat zelfs de klimaatverandering te bestrijden is met techniek.

Ze hebben geen ongelijk.

Met de kanttekening dat klimaatverandering zónder techniek óók te stoppen is.

Bijvoorbeeld als we onmiddellijk stoppen met vliegen en/of vlees eten.

Dan hoeven we ons zelfs niet langer te verdiepen in de optimale technische isolatie van woningen.

Maar van mensen met blind vertrouwen in technische mogelijkheden mogen we rustig doorgaan met vliegen en vlees eten.

In het verleden heeft de mens toch ook ‘alles’ op kunnen lossen dankzij wetenschap en techniek?

Zo werden akelige ziektes uitgebannen door antibiotica, enzovoort.

Als de nood aan de man komt hebben we altijd nog de techniek!

Nu klopt het natuurlijk dat onze technische mogelijkheden vrijwel onuitputtelijk zijn.

Maar de vraag is altijd: met welk doel worden ze gebruikt?

Bestrijding van klimaatverandering of – zomaar een greep – ter controle, handhaving en onderdrukking van (kritische) minderheden en/of ‘onschuldige’ burgers?

Neem China, dat momenteel trots voorop loopt in de ontwikkeling van de allernieuwste technieken.

Dankzij het project ‘Scherpe ogen’ kan 90% van de Chinezen binnen drie seconden worden gevonden in een database.

Op sommige drukke kruispunten kan niemand meer ongestraft door rood lopen, tenzij je er tegen kunt dat je beeltenis levensgroot op een scherm verschijnt.

Ongewenste Moslim-minderheden worden in het gareel gehouden.

Zelfs kinderen staan soms al onder permanent toezicht.

Een camera – door de kinderen ‘Slim-oog’ genoemd – registreert middels gezichtsuitdrukkingen slecht opletten of wegdromen, op straffe van lagere cijfers.

Dit alles dankzij technische hoogstandjes als gezichtsherkenning, waarmee overigens elders eveneens wordt geëxperimenteerd.

Inderdaad, '1984' is er niets bij. 

Want in Orwells visionaire nachtmerrie beperkt de permanente beeldschermcontrole zich tot partijleden.

Maar in 'Made in China 2025' kan niemand meer ontsnappen.

Kortom: alle techniek is denkbaar.
Het is maar waar je het voor gebruikt.

Mila Gras-Glas (1968)

In Digitalië komt een ongeluk nooit alleen

Op 8 augustus zal mijn NS-kortingkaart verlopen.

In april ontvang ik een e-mail, met de mededeling dat NS mijn pasfoto volgens wettelijke regels maximaal vijf jaar mag bewaren.

Wel kan ik schriftelijk toestemming verlenen om deze foto nogmaals vijf jaar te gebruiken.

Maar mijn destijds aangeleverde pasfoto wás al overjarig.

Over vijf jaar zullen conducteurs mij niet meer herkennen!

Omdat ik niets onderneem ontvang ik weer een e-mail.

Deze keer met de aansporing een nieuwe pasfoto te “uploaden”.

Die heb ik niet, dus ik stel het uit.

Alle tijd nietwaar?

Begin juni fabriceer ik een pasfoto, uit een vakantiekiekje.

Maar zodra ik wil uploaden ligt de website plat.

Want in Digitalië komt een ongeluk nooit alleen.

Vandaag probeer ik het weer.

Nu blijkt de uiterste uploaddatum (17 juni) helaas verstreken.

Volgens NS kan ik mijn kaart inmiddels uitsluitend bestellen via de OV-chipkaart-website.

Want NS heeft de chipkaarten uitbesteed, evenals overigens het spoorweggenet.

Voor pasfotovernieuwing heeft NS nu minimaal twee maanden nodig.

Maar “OV-chipkaart” kan het gelukkig in drie dagen.

Ik maak een account aan.

Helaas vind ik mijn NS-kaart nergens, in het keuzemenu.

Er blijkt een “koppelcode” nodig te zijn.

Maar als ik deze aanvraag, blijkt mijn kaart al “gekoppeld”.

Na eindeloos klikken duikt mijn kortingkaart inderdaad op, in een ander scherm.

Voor verlenging blijk ik echter tóch een koppelcode nodig te hebben.

Maar wat ik ook doe, ik vind geen koppelcode in mijn mailbox.

Paniekerig worstel ik me door een nog langer keuzemenu, van, nota bene, een betaald (0900) nummer.

OV-chipkaart blijkt helemaal geen e-mail adres van mij te hebben!

De telefoniste is geduldig, en voert mijn e-mailadres handmatig in, opdat ik mijn koppelcode snel kan ontvangen.

Eindelijk kan ik mijn verlengde kaart aanvragen!

Nu lees ik: “Je kaart verloopt niet binnen zes weken. Vernieuwen is daarom niet mogelijk”.

Foutmelding OV-chipkaart

Mila Gras-Glas (1968)

De dichter en de Paradijstheorie

Gisteren schreef ik over de dichter Frans Hoppenbrouwers.*

Diens geschriften blijken, onbedoeld, een illustratie van Louise Fresco’s “Paradijstheorie”.**

Volgens de Paradijstheorie heerst er onder gewone – lees: niet door wetenschappelijke feiten(!) verlichte – mensen een diep verlangen naar het paradijs.

Naar een idyllische wereld waarin altijd ruim voldoende voedsel beschikbaar is.

Overigens zonder dat iemand er enige moeite voor hoeft te doen.

De rijpe, sappige, aromatische(!) appels vallen bij wijze van spreken zó in je schoot.

Dik word je er ook al niet van.

Luilekkerland, kortom!

Kom daar nog maar eens om.

Nu appels een “speculatieproduct” geworden zijn en, 

na bevrijding uit jarenlange gevangenschap in – technisch hoogontwikkelde! – koelcellen, prompt aan hartrot lijden.***

Menstechnisch gezien is vooruitgang immers minder eenvoudig.

Zo blijkt hartrot een hardnekkig kwaaltje, ook (juist?) bij mensen.

Want appelspeculanten denken vooral prijstechnisch.

Oftewel: voor zichzelf.

Maar in het gedroomde paradijs van wetenschappelijke leken speculeert niemand met appeltjes.

Alle soorten zijn er vriendjes, en het leven is eenvoudig, maar goed.

Toch benadrukt Fresco vooral de keerzijde:

In het onbehagen weerspiegelt zich de discrepantie tussen onze hoogtechnologische samenleving en het oerbeeld van intieme harmonie. Onproblematische overvloed en vredige zorgeloosheid ervaren we als een geboorterecht – maar bedroefd constateren we dat we het hebben verkwanseld – wat onze hang naar het verleden alleen maar groter maakt.**

Een mooi voorbeeld van een verstandshuwelijk tussen dure technologie en goedkope psychologie!

Een hele mond vol, maar desondanks volstrekt onwetenschappelijk: onbewezen, niet gebaseerd op enige serieuze wetenschappelijke literatuurstudie, noch in enig serieus wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd.

Dit ondanks Fresco’s indrukwekkende lijst academische titels en dito (neven)functies.

De ruggengraat van haar overigens lezenswaardige “magnum opus” bestaat dan ook uit door haarzelf bedachte theorieën.

Want behalve (top)wetenschapper en (top)bestuurder, is Fresco óók nog romanschrijver.

Zij veroorlooft zich – op cruciale punten! – enkele dichterlijke vrijheden.

Maar doe mij een openlijk “onverlichte” ziel, de dichter:

Frans Hoppenbrouwers, "Dorp in Vogelvlucht"

Mila Gras-Glas (1968)

* Frans Hoppenbrouwers, “Dorp in vogelvlucht”

** Louise O. Fresco, “Hamburgers in het paradijs”, 2013. Zie ook: Mári Glas, “Hamburgers in het paradijs. Inleiding:totems in toga”, 2 september 2016. 

*** IJsbrand Velzeboer, Scienta Nova, 4 april 2016

Een (snel!) verdwijnende wereld

Op de fiets zie ik een mij onbekend vogeltje, kwiek rondfladderend in een nog kale akker.

Rank, met felgele buik en een opvallend lange zwarte staart.

Op internet vind ik een gelijkend plaatje:

Grote gele kwikstaart. Bron: "Dorp in Vogelvlucht", Frans Hoppenbrouwers. 

Aangezien de gele kwikstaart “een uitgesproken voorkeur voor snel stromende beken” heeft was dit vermoedelijk een verdwaald exemplaar van deze “noordelijke broedvogel”.*

Op zoek naar een broedplaatsje in een - helaas gevaarlijk intensief bewerkte! - Hogelandse akker.

Bovenstaande afbeelding hoort bij een verhalenreeks waarin Frans Hoppenbrouwers (1940-2013) vertelt over zijn idyllische jeugd te Brabant.**

Mij was Hoppenbrouwers even onbekend als de gele kwikstaart.
Het dichten en schrijven – vele hoorspelen en boeken! – blijkt hij er zo’n beetje bij te hebben gedaan, naast een fulltime-baan.***

Maar evenals de gele kwikstaart – die het vogelzijn daarentegen fulltime uitoefent – mikt hij trefzeker op een plekje in mijn hart:

Daarbij is het natuurlijk niet helemaal eerlijk om de wereld uitsluitend vanuit menselijk oogpunt te bekijken. Ook dieren hebben recht op een woon- en verblijfplaats, met andere woorden: de aarde behoort niet uitsluitend toe aan de mens.**

Iets minder genuanceerd, in mijn eigen woorden:

Wij heb-ben dom-weg het recht niet om al-les wat leeft te offeren.

Gedachteloos, als vanzelfsprekend.

Aan denkfouten, een idee-fixe: 

vooruitgang, techniek of economische groei.

Als kind zwierf Hoppenbrouwers rond en observeerde de natuur.

Wat een opmerkingsgave, wat een kennis!

Maar veel van wat hij destijds ontdekte, bestaat niet meer, is zeldzaam, of wordt bedreigd.

Bovendien dwaalde, leefde, werkte, broedde en dichtte Hoppenbrouwers op minder intensief bewerkte maatschappelijke grond.

Welke hedendaagse fulltime-baan laat nog energie over voor schrijven, dichten én vertalen?

Bestaan zulke mensen eigenlijk nog wel?

Hoe kunnen we het tij keren?

De vooruitgang eist zijn tol, zodat er dingen verdwijnen.

Maar wat je niet kent – omdat het al grotendeels verdwenen is! – bescherm je niet.

Zelfs niet met alle techniek van de wereld.

Mila Gras-Glas (1968)

* Bron: Vivara natuurbeschermingsproducten. 

** Frans Hoppenbrouwers, “Dorp in vogelvlucht”

*** Bron: Wikipedia. 

Vroeger waren onze . a p p e l t j e s . beter.

Vaak lijkt het héél wat, moderne consumptieappels.

Maar op de fruitschaal zijn ze al snel melig, met een plastic-achtige schil.

Peren slaan het rijpe stadium vaak helemaal over, of verbergen een rotte kern onder steenachtig vruchtvlees.

In het voorjaar eet je de bewaaroogst, uit de koelcellen.

Van mindere kwaliteit, want voortdurende beschikbaarheid heeft, natuurlijk, een prijs.

Maar óók als de takken doorbuigen van het rijpste fruit, vind je frisse appels hooguit in stalletjes langs de weg.

Terwijl aardappels in het voorjaar stickers dragen met “nieuwe oogst”, kun je in het najaar – de oogsttijd voor de Europese fruitsoorten – lang zoeken naar vergelijkbare fruitstickers.

Wel vind je adviezen, op internet.

“Probeer een andere appel”, “zoek jouw favoriete merk”.

Want keuzevrijheid maakt jou zélf verantwoordelijk!

Klagen helpt niet, en voor alles is een oplossing.

Maar je kunt appels proeven tot je een ons weegt.

Welke je ook kiest, fris zijn ze in ieder geval nooit.

April is de klassieke “opruimmaand”:

Juist in deze maanden worden de koelhuizen geleegd met daarin de bewaarde appels van de vorige oogst.**

Maar in de oogsttijd blijken we eveneens uit koelcellen te eten:

U denkt dan de oogst van 2015 te eten maar de oogst van 2014 moet het eerst worden opgeruimd. U leest het goed. Een appel kan met moderne bewaartechnieken makkelijk twee jaar lang bewaard worden.*

Eenmaal uit de koelcel, verloopt het rijpingsproces in een sneltreinvaart.

Met alle gevolgen van dien.

Want ook appels zijn nu “speculatieproducten”.**

Hoe groter de voorraad, des te beter handelaren kunnen inspelen op de vraag.

Vanzelfsprekend gaan de oudste appels eerst, óók in de oogsttijd.

Dankzij de voortschrijdende techniek kunnen we appels straks misschien wel vijf jaar bewaren.

Of meenemen naar Mars, waar ze, als mummies, verpulveren zodra je ernaar wijst.

Maar mij hoor je niet klagen!
Ik plant alvast fruitbomen.

Mári Glas (1968)

* IJsbrand Velzeboer, Scienta Nova, 4 april 2016

Ons slechte nationale humeur: waaróm toch?!

Waarom klagen de mensen toch zo?!

Terwijl ze het zó goed hebben.

Tenminste volgens diverse columnisten.*

Dankzij onze hoogontwikkelde techniek en natuurlijk dankzij de vooruitgang.

Maar inmiddels vooral dankzij het inmiddels stevig ingezette economische herstel.

U leest het goed!

Sommige columnisten zijn erg stellig** – “perceptie”, “geklets” – anderen wat genuanceerder, zoals Arnon Grunberg:

Vooruitgangsgeloof dwingt tot scepsis, maar in een land als Nederland leeft u historisch gezien toch min of meer in de best mogelijke tijd.***

Dit is een veelzeggend zinnetje, met in een notendop:

·       Een vergelijking: “historisch gezien”.

Het “hongerige kindertjes in Afrika” verhaal: zo gaan sommige mensen met (kleine) kinderen om. “Wees nu maar dankbaar voor je spruitjes”, want ondanks de bittere smaak is/was in andere landen en/of andere tijden alles véél slechter.

·       Vanzelfsprekendheden: “een land als Nederland”.

De superioriteit van de Westerse beschaving en/of Nederland/Europa/Scandinavië nimmer betwijfelen.

·       “Harde” feiten: “de best(!) mogelijke(!) tijd”.

Ook wel adagium genoemd: iets zodanig presenteren dat de eventuele bewijsvraag onwillekeurig in de taboesfeer belandt.

·       Het ontbreken van idealen.

Niet uitsluitend suggereren dat er geen betere plek/tijd (geweest) is, maar ook dat die niet zou kunnen bestaan. Maar met een beetje fantasie is beslist een betere wereld denkbaar! Voorbeeld van een vals dilemma.

·       Realisme: “toch min of meer”.

Het ontbreken van idealen presenteren als realisme, wat aan het geheel een zekere onderkoelde (lees: wetenschappelijke!) waardigheid verleent.

·       Suggestie objectiviteit: “leeft u”.

Alsof deze welvaart per definitie voor iedereen geldt.

·       Wetenschap is georganiseerde twijfel: “vooruitgangsgeloof dwingt tot scepsis”.

Dit grootmoedig erkennen vereist een overtreffende trap van raffinement, en wordt dan ook vooral aangetroffen in de kwaliteitskranten. Zo blijf je andersdenkenden altijd een stapje voor!

Hoe dan ook houdt de waaróm-toch-vraag columnisten bezig.

Zouden ze het antwoord eigenlijk willen weten?

Nietvoor het eerst waag ik een poging om deze vraag te beantwoorden.

Systematisch, in een (mini?!)reeks.

Mári Glas (1968)

* Caroline de Gruyter, “Gooi het cynisme het raam uit en wees trots”, NRC, p.15, 29 april 2017. Maar ook: Frank Kalshoven (de Volkskrant, 4 maart 2017), Paul Schnabel (de Volkskrant, 24 september 2016) en vele anderen.

** Paul Schnabel, de Volkskrant, 24 september 2016

*** Arnon Grunberg, “Ongelijkheid”, de Volkskrant, 8 mei 2017

Op school is bèta het echte Alfa

Mijn hoogste eindexamencijfer (gymnasium-b, 1987) was een acht voor Engels.

Een vak dat ik er zo’n beetje bij deed.

Want al mijn tijd was nodig voor de exacte vakken.

Was ik een alfa?

Of, minder vriendelijk: “onvoldoende exacte aanleg”?

Dit bleek niet uit mijn Cito-score (honderdste percentiel).

Tijdens mijn bouwkundestudie (TU-Delft) had ik weinig problemen, en later, bij sociologische statistiek, evenmin.

Bovendien was mijn eindexamen-Engels (middel)matig.

Ik was vooral goed in multiple choice-vragen over teksten.

Bij mijn vijftienjarige dochter (honderste perdentiel, 4-gymnasium) zie ik, vierendertig jaar later, hetzelfde.

Ze voldeed ruimschoots aan de NT-profiel-toelatingseisen.

Maar ineens vallen de exacte vakken haar, onverwacht, zwaar.

Toch zijn bètavakken niet per se moeilijker dan talen.

Wel worden ze op een hoger niveau gegeven.

Of liever: op een hoger niveau geëxamineerd.

Want juist binnen exacte secties schieten didactische vaardigheden van docenten nogal eens tekort.

Potentieel goede leraren – sociale vaardigheden, goed(!) kunnen uitleggen, inspirerend – kunnen immers óók in het bedrijfsleven aan de slag.

Waar ze meer verdienen en een hogere status hebben.

De moeilijkheidsgraad – het vereise (examen)niveau – is domweg een keuze van beleidsmakers.

Overheden en bedrijven benadrukken tot vervelens toe het belang van technische vaardigheden.

Kenniseconomie betekent in de praktijk: hoogontwikkelde techniek.

De talenkant (“soft”) heeft geen status meer en lijkt inmiddels het afvalputje voor minder getalenteerde leerlingen.

Nota bene in een snel mondialiserende wereld, waarin Engels onontkoombaar de academische voertaal wordt.

Deze wanverhouding werpt een nodeloos hoge drempel op voor studies die geen uitgesproken(!) exacte aanleg vereisen, maar wél een brede algemene ontwikkeling.

Bovendien worden zelfs leerlingen met een hoge algemene intelligentie gedwongen om andere vakken te verwaarlozen, terwijl uitgesproken talige leerlingen nauwelijks worden uitgedaagd.

Verder is het literatuuronderwijs, na een halve eeuw verschraling, volledig afgeroomd.

Hoewel nergens geschreven staat dat we taalonderwijs niet langer serieus nemen, lijkt de alfarol al decennialang voor de bètavakken.

Mári Glas (1968)