De dichter en de Paradijstheorie

Gisteren schreef ik over de dichter Frans Hoppenbrouwers.*

Diens geschriften blijken, onbedoeld, een illustratie van Louise Fresco’s “Paradijstheorie”.**

Volgens de Paradijstheorie heerst er onder gewone – lees: niet door wetenschappelijke feiten(!) verlichte – mensen een diep verlangen naar het paradijs.

Naar een idyllische wereld waarin altijd ruim voldoende voedsel beschikbaar is.

Overigens zonder dat iemand er enige moeite voor hoeft te doen.

De rijpe, sappige, aromatische(!) appels vallen bij wijze van spreken zó in je schoot.

Dik word je er ook al niet van.

Luilekkerland, kortom!

Kom daar nog maar eens om.

Nu appels een “speculatieproduct” geworden zijn en, 

na bevrijding uit jarenlange gevangenschap in – technisch hoogontwikkelde! – koelcellen, prompt aan hartrot lijden.***

Menstechnisch gezien is vooruitgang immers minder eenvoudig.

Zo blijkt hartrot een hardnekkig kwaaltje, ook (juist?) bij mensen.

Want appelspeculanten denken vooral prijstechnisch.

Oftewel: voor zichzelf.

Maar in het gedroomde paradijs van wetenschappelijke leken speculeert niemand met appeltjes.

Alle soorten zijn er vriendjes, en het leven is eenvoudig, maar goed.

Toch benadrukt Fresco vooral de keerzijde:

In het onbehagen weerspiegelt zich de discrepantie tussen onze hoogtechnologische samenleving en het oerbeeld van intieme harmonie. Onproblematische overvloed en vredige zorgeloosheid ervaren we als een geboorterecht – maar bedroefd constateren we dat we het hebben verkwanseld – wat onze hang naar het verleden alleen maar groter maakt.**

Een mooi voorbeeld van een verstandshuwelijk tussen dure technologie en goedkope psychologie!

Een hele mond vol, maar desondanks volstrekt onwetenschappelijk: onbewezen, niet gebaseerd op enige serieuze wetenschappelijke literatuurstudie, noch in enig serieus wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd.

Dit ondanks Fresco’s indrukwekkende lijst academische titels en dito (neven)functies.

De ruggengraat van haar overigens lezenswaardige “magnum opus” bestaat dan ook uit door haarzelf bedachte theorieën.

Want behalve (top)wetenschapper en (top)bestuurder, is Fresco óók nog romanschrijver.

Zij veroorlooft zich – op cruciale punten! – enkele dichterlijke vrijheden.

Maar doe mij een openlijk “onverlichte” ziel, de dichter:

Frans Hoppenbrouwers, "Dorp in Vogelvlucht"

Mila Gras-Glas (1968)

* Frans Hoppenbrouwers, “Dorp in vogelvlucht”

** Louise O. Fresco, “Hamburgers in het paradijs”, 2013. Zie ook: Mári Glas, “Hamburgers in het paradijs. Inleiding:totems in toga”, 2 september 2016. 

*** IJsbrand Velzeboer, Scienta Nova, 4 april 2016

Ons slechte nationale humeur: waaróm toch?!

Waarom klagen de mensen toch zo?!

Terwijl ze het zó goed hebben.

Tenminste volgens diverse columnisten.*

Dankzij onze hoogontwikkelde techniek en natuurlijk dankzij de vooruitgang.

Maar inmiddels vooral dankzij het inmiddels stevig ingezette economische herstel.

U leest het goed!

Sommige columnisten zijn erg stellig** – “perceptie”, “geklets” – anderen wat genuanceerder, zoals Arnon Grunberg:

Vooruitgangsgeloof dwingt tot scepsis, maar in een land als Nederland leeft u historisch gezien toch min of meer in de best mogelijke tijd.***

Dit is een veelzeggend zinnetje, met in een notendop:

·       Een vergelijking: “historisch gezien”.

Het “hongerige kindertjes in Afrika” verhaal: zo gaan sommige mensen met (kleine) kinderen om. “Wees nu maar dankbaar voor je spruitjes”, want ondanks de bittere smaak is/was in andere landen en/of andere tijden alles véél slechter.

·       Vanzelfsprekendheden: “een land als Nederland”.

De superioriteit van de Westerse beschaving en/of Nederland/Europa/Scandinavië nimmer betwijfelen.

·       “Harde” feiten: “de best(!) mogelijke(!) tijd”.

Ook wel adagium genoemd: iets zodanig presenteren dat de eventuele bewijsvraag onwillekeurig in de taboesfeer belandt.

·       Het ontbreken van idealen.

Niet uitsluitend suggereren dat er geen betere plek/tijd (geweest) is, maar ook dat die niet zou kunnen bestaan. Maar met een beetje fantasie is beslist een betere wereld denkbaar! Voorbeeld van een vals dilemma.

·       Realisme: “toch min of meer”.

Het ontbreken van idealen presenteren als realisme, wat aan het geheel een zekere onderkoelde (lees: wetenschappelijke!) waardigheid verleent.

·       Suggestie objectiviteit: “leeft u”.

Alsof deze welvaart per definitie voor iedereen geldt.

·       Wetenschap is georganiseerde twijfel: “vooruitgangsgeloof dwingt tot scepsis”.

Dit grootmoedig erkennen vereist een overtreffende trap van raffinement, en wordt dan ook vooral aangetroffen in de kwaliteitskranten. Zo blijf je andersdenkenden altijd een stapje voor!

Hoe dan ook houdt de waaróm-toch-vraag columnisten bezig.

Zouden ze het antwoord eigenlijk willen weten?

Nietvoor het eerst waag ik een poging om deze vraag te beantwoorden.

Systematisch, in een (mini?!)reeks.

Mári Glas (1968)

* Caroline de Gruyter, “Gooi het cynisme het raam uit en wees trots”, NRC, p.15, 29 april 2017. Maar ook: Frank Kalshoven (de Volkskrant, 4 maart 2017), Paul Schnabel (de Volkskrant, 24 september 2016) en vele anderen.

** Paul Schnabel, de Volkskrant, 24 september 2016

*** Arnon Grunberg, “Ongelijkheid”, de Volkskrant, 8 mei 2017

De sleutelrol van taal bij de productie van feiten

Op school is bèta het nieuwe Alfa, schreef ik.*

Want de bètavakken staan hoger in aanzien.

Alfa's zijn leidersfiguren binnen een bepaald (sociaal) verband, in dit geval de school.

Overtuigende leiders hebben iets voor op de rest.

Ze zijn bijvoorbeeld (slag)vaardiger, inspirerender, sneller of, tenmínste, intelligenter.

Noblesse oblige, nietwaar?

Maar zelfs een kind ziet het cruciale belang van een goede taalbeheersing.

Bijvoorbeeld voor (wetenschappelijk) onderzoek.

Zijn de bètavakken eigenlijk wel zulke overtuigende leiders?

Mijn vijftienjarige dochter zit in de debatclub van haar gymnasium.
Zij debatteert over maatschappelijk relevante onderwerpen.

Onlangs ging het over de vraag of uitkeringsgerechtigden al dan niet werkwillig zijn.
Haar vriendinnen - afkomstig uit welgestelde gezinnen - waren er al snel uit: "Uit onderzoek blijkt dat de helft van de bijstandstrekkers niet wil werken".

Zij zocht het uit.

Bij het CBS** vond ze de volgende grafiek:

Grafiek werkwilligheid niet-werkzame bevolking, 2014.
Bron Centraal Bureau voor de Statistiek

Maar de suggestieve gevolgtrekking gaf haar al te denken:

Van degenen die een bijstandsuitkering ontvangen en niet werken, wil iets meer dan de helft aan het werk.** 

Terwijl uit bovenstaande grafiek blijkt dat de 'onwillige' helft niet per se niet wíl werken, maar om diverse redenen – waaronder ziekte! – niet (volledig) kán werken.

Naar aanleiding van deze onderzoeksresultaten kopte het tijdschrift Binnenlands Bestuur doodleuk met:

SLECHTS HELFT BIJSTANDSONTVANGERS WIL WERKEN***

Interessante legendevorming!**** 
Mijn dochter werd er boos van.
Zij kent persoonlijk hoogopgeleide, harrrdwerrrkende mensen met bijstand.

Hieruit blijkt dat onderzoekers woorden én zinsbouw héél precies moeten toepassen, als getallen.
Want wat zeggen cijfers achter de komma, als vraagstellingen dubbelzinnig worden geformuleerd?

Als termen vaag omschreven zijn en/of klassieke drogredenen niet worden geschuwd?

Zelfs als alles goed gaat blijkt het voor journalisten, politici en beleidsmakers verrassend eenvoudig om valse argumenten als cruciale(!) feiten te presenteren.

Verontrustend, want wetenschap dient steeds vaker als feitenfabriek.

Voor de productie van (sociale) feiten, verkocht(!) als uitgangspunten voor beleidsvorming.

Mári Glas (1968)

* Zie ook Mári Glas, “Op school is bèta het echte Alfa”, 2 mei 2017

** Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

*** Binnenlands Bestuur, 16 juni 2016
**** Hier is sprake van een vals dilemma, een klassieke drogreden in de trant van: als de kat niet wit is, dan is ie zwart. Alsof er geen andere varianten mogelijk zijn. In dit geval: wel willen werken, maar niet kúnnen.

De ik-bak: wat is je probléém?!

“Wat is je probléém met een goed advies?” vroeg iemand.

Dit naar aanleiding van de ik-bak.

Is de ik-bak werkelijk een goed(bedoeld) advies?

Of – zomaar een greep! – vooral:

- Het doelgericht monddood maken van je gesprekspartner?

- Het bagatelliseren van persoonlijke ervaringen en bijbehorende emoties?

- De (plotselinge!) introductie van een competitief element in een ogenschijnlijk vriendschappelijk gesprek?

- Schaamteloos onvermogen om te luisteren?

- Smakeloze opschepperij, nota bene naar aanleiding van andermans falen?

Ter illustratie een joekel van een ik-bak uit de Volkskrant.

Want ook in krantencolumns duikt de ik-bak steeds vaker op.

Zoals bij Willem van Oostvoorn, personal coach.*

“Sociale tegenwind” heet onderstaande PR-kolom:

Wat ik niet doe, is jammeren over hoe oneerlijk het allemaal is geweest dat ik vanwege mijn afkomst, sociale status en accent allemaal kansen niet heb gekregen.[...] Ik heb er gewoon wat van gemaakt. Door een beetje door te zetten wanneer het tegenzat. Door wat extra hard te lopen om in de pas te kunnen blijven met mijn meer gefortuneerde [...] concurrenten.[...] Ik weiger naar de omgeving te wijzen als oorzaak voor mijn eigen onvermogen. [...] Wat je zelf volgens mij moet doen, is je erlangs vechten. Tanden op elkaar en niet mauwen. Je hebt een 'bad deal' gekregen van God, je ouders, Allah, de media of het lot. Het zij zo. Get used to it, suck it up en maak wat van jezelf. Of niet. Maar hou op met dat gejammer. Dat maakt je zwakker.

Je zult zo’n coach hebben!

De teneur: “sociale tegenwind” heeft altijd bestaan.

Niet “zeuren”, dus(?!), en iets “van jezelf maken”.

Een drogreden, dat wel (traditie-argument).

Maar sociale veerkracht heeft toch óók altijd bestaan?!

Nou ja, tot voor kort.

Want protest heet nu zwakheid.
Collectief verzet is vleugellam gemaakt door het almaar dwingender(!) gebod tot individuele veerkracht.

Mantra:

You can do it!

Yes you can!

Rémi Glas (1955)

* Willem van Oostvoorn, “Sociale tegenwind”, de Volkskrant, p.26, 21 december 2016.

"HBO/WO": controlevariabele of stigma?

Serieuze tijdschriften en opiniebladen staan vol artikelen over wetenschappelijk onderzoek.

Vaak gaat het om oorzakelijke verbanden als: “Je wordt gelukkiger van lichaamsbeweging”.

Glad ijs, voor serieuze wetenschappers.

Vooral omdat zelfs het noemen van percentages – statistiek voor beginnners! – oorzakelijke verbanden kan suggereren die er niet zijn.

Dit is vooral pijnlijk als het gaat om gevoelige onderwerpen zoals criminaliteit.

Zo wekt het noemen van aantallen door specifieke minderheidsgroeperingen gepleegde delicten ten onrechte de indruk (schijnverband) dat deze groepen “vaker crimineel” zijn.

Want zodra je controleert op opleiding en inkomen, blijken de verschillen met andere bevolkingsgroepen verwaarloosbaar.

“Etniciteit” is dus niet de oorzaak van eventuele oververtegenwoordiging in de criminaliteitscijfers.

Opleidingsniveau dient in dit voorbeeld als controlevariabele.

Door opleiding mee te nemen voorkom je onterechte generalisaties.

Cijfers zijn dus pas objectief (wetenschappelijk) als alle mogelijke invloeden – voor zover bekend! – worden meegenomen.

Voor de zekerheid maken sommige bladen* dan ook consequent onderscheid tussen lager- en hogeropgeleiden.

Helaas is dit onderscheid onbedoeld een eigen leven gaan leiden.

Stel dat "uit onderzoek blijkt" dat 30% van de hogeropgeleiden soms eenzaam is, tegen 50% van de lageropgeleiden.

Dient opleidingsniveau hier als controlevariabele?

Niet echt.

Wel weet de lezer tenminste waar hij of zij staat, statistisch gezien, en kan zichzelf spiegelen aan de eigen groep.

Ondertussen zitten de lageropgeleide lezers met de gebakken peren.

Zijn hogeropgeleiden nu óók al beter in sociale relaties?!

Inmiddels leidt de nadruk op opleidingsniveau, ooit bedoeld om onterechte generalisaties te voorkomen, vooral tot stigmatisering.

De aloude(!) tweedeling lijkt weer toe te nemen.

Zie je wel, hogeropgeleiden eten gezonder en bewegen meer!

Hogeropgeleiden hebben meer vrienden en voeden hun kinderen beter op!

Ongelukkig genoeg behoren onderzoekers zelf tot de állerhoogst opgeleiden.

Oftewel: de slager keurt het eigen vlees.

Reden om, met betrekking tot opleidingsniveau, alert te zijn op de spreekwoordelijke “balk” in hun eigen ogen.

Mári Glas (1968)

* In het bijzonder het maandblad “Psychologie Magazine”

Bij brand meenemen: onze planeet

Marianne Thieme zit tien jaar in de Tweede Kamer.

Nieuwsuur* kan er niet aan wennen.

“Geen honden in de Tweede Kamer”, schamperde ooit een bekende nieuwslezer.

“Luxe verschijnsel”, aldus een ander.

Is Trump, eveneens tegen TTIP, wellicht haar “bondgenoot”?

Welnee, Trump is een “isolationist”, aldus Thieme.

In beeld komt een dierenliefhebber/zwevende kiezer (PvdD/PVV).

Hebben deze partijen wellicht raakvlakken?

Jazeker: weerzin tegen het doden van damherten.

Ik pak mijn stemwijzer-uitslag van de laatste landelijke verkiezingen erbij.

Hoewel dierenwelzijn hierin nauwelijks een issue is, staat de PvdD met stip op één:

Ira's uitslag Stemwijzer 2012, 
Tweede Kamer verkiezingen

Dan een gedeelde tweede plaats voor alle linkse partijen.

De overlap met PVV betreft zéker niet de PVV-speerpunten.

Want Thieme deelt hun afkeer van immigranten nadrukkelijk niet.

Waar stáát de PvdD eigenlijk, vraagt Nieuwsuur?

Erbuiten, aldus Thieme.

Erbóven zelfs, want het moet ánders.

Die superieure ongrijpbaarheid lijkt, voor velen, verontrustend.

Niet in de laatste plaats omdat Thieme inmiddels in de “agrarische top-50” van de invloedrijkste personen staat.

Haar voorbeeld inspireerde tot oprichting van dierenpartijen wereldwijd.

Dan komt de vraag over het brandende huis.

Wie red je: “hond” of medemens?

Volgens Thieme een vals dilemma: beiden natuurlijk.

Mijn tegenvraag: wie red je, vooropgesteld dat je MOET kiezen?
Andermans kind of je eigen bloedje?

Eerlijk is eerlijk: in noodgevallen gaat familie voor.

De vraag is irrelevant.

Nieuwsuur ontdekte dat vierentachtig procent van Thiemes moties werd weggestemd.

Thieme ligt er niet wakker van.

Nog dezelfde uitzending wordt duidelijk waarom.

Volgens de SGP schuiven andere (linkse) partijen ongemerkt op naar de PvdD.

Dierenwelzijn staat op de kaart, zoals nooit eerder.

Ondanks alle badinerende insinuaties blijft Thieme onverminderd beschaafd.

Zelfs als Jeroen Pauw** haar (44 jaar!) een week later impulsief terechtwijst met “jongedame”.

Thieme: "jongedame" of "hond"?

Wat maakt het uit.
Haar partij houdt zich, tenminste, bezig met urgente kwesties.

Bij brand meenemen: onze planeet.

Ira Glas (1983)

* Uitzending 21 november 2016
** Pauw, 28 november 2017