Passend copingsgedrag in relatie tot armoede

“Armoede is de ergste vorm van geweld”, meende Gandhi.

Echte armoede dan, die we in Nederland helemaal niet hebben.

Wij hebben tenslotte altijd nog de voedselbank, en het Leger.

Westerse armoede zit dan ook vooral tussen de oren.

In de “prefrontale cortex”, hebben wetenschappers nu ontdekt.*

Relatieve armoede:

Je kind kan niet mee op schoolreis.

Laat dat feestje/vervolgonderzoek maar even zitten, want cadeau/eigen risico lukt nu even niet.

Relatief of niet: bovenstaande problemen kúnnen stress veroorzaken.

Maar uitsluitend voor wie er niet goed mee omgaat!

Hardnekkige tobbers functioneren niet optimaal.

Ze worden bijvoorbeeld vergeetachtig, tonen vermijdingsgedrag (post niet openmaken) of worden boos.*

Allemaal energieverspilling, die hun productiviteit bedreigt. 

Met de nieuwe inzichten kunnen we eindelijk aan de slag.

“Jij gaat het allemaal doen, en ik ga jou helpen”, 
aldus een hulpverleenster.
In opdracht van een Nederlandse gemeente.

De toegepaste gedragstherapie is overgewaaid uit Amerika.

Net als overigens het boek “Schaarste”, dat uit een ander vaatje tapt.**

Hier poneren wetenschappers de verfrissende stelling dat armoedegerelateerde problemen (laatkomen, motivatiegebrek, kinderverwaarlozing, slechte gezondheid) geen oorzaken van armoede zijn, maar gevolgen.

Het falen van diverse hersengebieden noemen zij “overbelasting van de bandbreedte”.

Door onvermijdelijk en hardnekkig getob over hun financiën laten armen overal steken vallen.

Ook deze wetenschappers komen met oplossingen.

Zo bouwen zij een empathiebrug tussen mensen met tijdgebrek en mensen met geldgebrek.

Want (te) drukke mensen reageren eveneens met onverstandig gedrag, waardoor problemen verergeren.

Maar waar tijdgebrek zelfs/juist de besten overkomt, wordt geldgebrek vooral als persoonlijk falen opgevat.

Idealiter kan zo’n empathiebrug (overheids)instellingen motiveren om hun beleid te veranderen.

Zoals een beter vangnet, meer begrip en minder snel korten op uitkeringen.

Want niemand is perfect.

Behalve dan de armen.

Zo is tenminste het streven.

Want Nederlandse gemeenten kiezen nu welbewust voor symptoombestrijding.

Geen armoedebestrijding dus (oorzaak), maar zelf(!) werken aan passend copingsgedrag.

Mári Glas (1968)

* NOSjournaal, 20 maart 2017
** Sendil Mullainathan & Eldar Shafir, in "Schaarste", december 2013

Wij zijn allemaal emo-eters

Zet vrouwen bij elkaar, en ze praten over (di)eten.

Gisteren nog.

Vrijwel alle aanwezigen(35-plus) waren (iets) te zwaar.

“Ik las dat je drie soorten dikkerds hebt”, verklaarde een vijftig(st)er, “Emo-eters, mensen die geen verzadiging voelen, en mensen met een genetische aanleg voor overgewicht. Zelf ben ik een emo-eter”.

Een genetische afwijking voorziet tenminste in een excuus.

Maar in de praktijk ben je ongeneeslijk dik, en nagewezen word je tóch wel.

Dan liever een “emo-eter”.

Zo’n officiële categorie geeft enige troost.

Je hoort ergens bij.

Helaas bevat de verwijzing naar emoties wél een veroordeling.

Er ís iets met je.

Erger nog: het is psychisch.

Categoriseren is natuurlijk een wetenschappelijke kerntaak.

Homo Obesus ‘Emot(ic)us’, ‘Insatiabiles’, ‘Geneticus’: dat werk.

Een andere wetenschapstaak is het opsporen van oorzakelijke verbanden, waaronder de schuldvraag.

Vooral psychologen wringen zich in de onmogelijkste bochten om onbeheersbare (wereld)problemen middels individuen te verklaren.

Zoals bijvoorbeeld overgewicht, hoewel inmiddels een “individueel” probleem van dehalve(!) Nederlandse bevolking.

Massaal een overmatige eetlust als gevolg van onderdrukte emoties?!

Of allemaal (genetisch!) geprogrammeerd om ons buikje vol te eten, zodra het kán?

Emoties zijn immers gewoon signalen.

Honger is niets anders dan een – bezwaarlijk te veronachtzamen! – emotie.

Ik dacht aan een dagboekfragment van Etty Hillesum*:

In plaats van je maag te verpesten door teveel te eten en je kinderachtige woede te richten op alle heerlijkheden...

Wilde zij haar woede daarentegen op zichzelf richten?

Maar dat is precies wat een “emo-eter” – volgens psychologen – doet!

Niet toevallig herinner ik me haar “kinderachtige woede” op “heerlijkheden” beter dan haar daaropvolgende aansporing.

Wat ik zeggen wil: laat je niets wijsmaken!

Zolang honger een emotie is, zijn “emo-eters” geen uitzondering, maar regel.

Ís het wel zo kinderachtig om onze woede (collectief!) te richten op – doelbewust op onweerstaanbaarheid ontworpen en daartoe chemisch gemanipuleerde – etenswaren, of liever: op de producenten ervan?

Mila Gras-Glas (1968)

* Etty Hillesum, Het verstoorde leven, 1981

"Dat sentimentele gedoe over dieren"

In Trouw (29-10-2016) verklaart jaagster Pauline de Bok zich te ergeren aan “dat sentimentele gedoe over dieren”.

De gangbare betekenis van sentimenteel is: overdreven gevoelig.

Maar eigenlijk staat sentimentaliteit voor valse gevoeligheid.

Kitsch, bij wijze van periodieke uitlaatklep voor het onderdrukken van echt gevoel.

Of zelfs als dekmantel voor het geheel ontbreken ervan.

Het is geen toeval dat (oudere) mannen sentimenteler zijn dan vrouwen.

Mannen beheersen, noodgedwongen, hun gevoelens.

Na een glaasje kan dergelijk (onbestemd, onwelriekend) gevoelsafval plotseling samenklonteren.

Met als gevolg (periodieke) verstopping.

Plotseling stroomt de boel over.

Daar zit opa – dezelfde die altijd zo lelijk tegen oma deed! – en pinkt een traantje weg.

Zomaar, om niks.

Geen overdréven gevoeligheid, maar zwelgen in een plaatsvervangend, ondefinieerbaar, maar bovenal ongevaarlijk gevoelssurrogaat.

Zoals mensen die “sentimenteel doen” over een mishandeld geitje op de kinderboerderij, maar onbekommerd hun kiloknallers eten.

Plaatsvervangend gevoel bij wijze van periodieke ontstoppper.

Want de prop – niet willen zien en niet willen weten! – wringt, bij vlagen.

Iedereen wéét immers van het immense leed in de bio-industrie.

Een sentimenteel mens is iemand die de luxe van een emotie wil hebben zonder ervoor te betalen.

Aldus Oscar Wilde.

Een sentimentele samenleving koestert kosteloos de illusie van beschaving.

Zo’n samenleving faciliteert en legitimeert het wegkijken van haar leden.

Met betonnen bunkers, kleurige etiketten en cellofaan.

Maar niets verdooft effectiever dan onvoorstelbare aantallen.

De schrijver Alfred Döblin begreep dit als geen ander.

In één adem met de aantallen beschreef hij dat éne doodgeknuppelde kalfje, met fluwelen ogen:

Aanvoer ter veemarkt: 11543 varkens, 2016 koeien, 1920 kalveren, 4450 schapen. Wat doet die man daar nu met dat kleine kalfje? Hij sleept het aan een touw door die grote hal, waar tientallen stieren brullen, en brengt het naar een bank (Berlin Alexanderplatz, p.165).

Hier geen sentimenteel gedoe, maar noodzakelijke verbeelding.

Van abstracte, want onvoorstelbare aantallen.

Ira Glas (1983)