De 'buitenmens': niet buitengewoon, maar gewoon buiten!

Mensenmens: volgens Nico Dijkshoorn (DWDD, 14-11-18) moet dat woord er uit.

Helemaal eens!

Bij 'mensenmens' stel ik me persoonlijk iets ontzettends voor.

Klef, kwezelig, zemelig, beperkt, maar desondanks (irritant, jaloersmakend) superieur.

Maar je zou het niet moeten willen!

Al is het maar omdat mensenmens - denk aan: 'leuk méns' - voor mannen niet wordt gebruikt.

Wat mannen niet past, past niemand!

Mensenmens.

'Ik wil iets leuks doen met mensen'.

'De wéreld? Mwaah, boeit mij persoonlijk niet zo, ík houd van ménsen...'

Zoiets.

Mét het woord mag van mij het hele type eruit.

Nee, dan De Buitenmens!

Altijd een plekje bij het raam.

Steevast naar buiten in de lunchpauze.

Vooral veel fietsen, kanoën, klimmen, schaatsen, tuinieren, wandelen, zeilen.

Met de natuur als onafscheidelijke metgezel!

Maar De Buitenmens heeft het tij niet mee.

Want het ene buiten is het andere niet.

Gewoon een beetje frisse lucht is niet genoeg.

Als je 't zo bekijkt stelt de buitenmens onredelijk hoge eisen.

Zo valt zelfs een pretpark (ongeacht de wachttijden, buiten) niet binnen de ...eh buitencategorie.

De echte 'Buitenmens' heeft dan ook iets chics.

Niet zomaar een zwerver, niet zomaar buiten, maar Een Buiten.

Helaas ben ik een Buitenmens zonder Buiten, een beklagenswaardige categorie...

Iets anders: bestaan er, serieus, 'Binnenmensen'?!

'Mag ik van jou, in de categorie 'Ontzettend', de Bínnenmens?'

 

'Hee... volgens mij ben ik vandaag en gisteren niet naar buiten geweest'.
Cartoon verkregen via internet.

De Binnenmens mijdt alles wat natuurlijk is.

Temperatuur-wisselingen, pissebedden, wind, water (koud!) en wrijving.

Hooguit 'een terrasje pikken', mits in de zon! 

Fokke & Sukke moeten meer buiten spelen: 'Maar het blijf lastig'...
'Die zon op je beeldscherm'
Cartoon verkregen via internet

Toegegeven: soms is het heerlijk toeven met een dekentje op de bank.

Maar uitsluitend in contrast met buiten!

Helaas leiden alle wegen, anno nu, naar binnen.

Neem die eerdergenoemde lunchpauze.

Die is te kort om het gemiddelde 'Brainpark' te voet te verlaten.

Waar zijn de bomen?

Waar is de lucht?

Naar 'buiten' mág toch geen lúxe zijn?

BuitenMens: niet buitengewoon, maar gewoon buiten!

Mila Glas (1968)

Groot worden doet pijn

Onder een aalbessenstruikje in mijn tuin zit een merel.

Roerloos, met een scheef koppie en wijd geopende snavel, staart hij naar de knalrode besjes boven zijn kop.

Qua lichaamsgrootte lijkt de vogel volwassen.

Maar de vleugels liggen er wat ordeloos bij, en de kleur van de veren is enigszins onbestemd.

Zodra ik te dichtbij kom, hipt hij weg.

Kan hij eigenlijk wel vliegen? 

Wat ik ook doe: ik krijg de merel de lucht niet in.

Ik vrees voor de katten.

En voor dat akelige merel-virus, dat langzaam maar zeker op schijnt te rukken naar het noorden.

Maar zodra de merel weg hipt ziet hij er weldoorvoed, goedgevormd en kerngezond uit.

Een opgeschoten slungel, in afwachting van moeders pappot? 

Ik laat de merel met rust, terwijl ik enkele buurkatten de tuin uit jaag.

Maar de ouders laten zich niet zien.

Als ik een poosje later terugkom zit de merel weer roerloos in dezelfde rommelige houding (vleugels scheef) onder hetzelfde aalbessenstruikje.

Met wijd geopende snavel.

Om iets te doen zet ik een bakje water neer en maak me snel uit de voeten. 

Als ik na enige tijd weer poolshoogte kom nemen is de merel verdwenen.

Maar mijn aalbessenstruikje beweegt.

Daar valt mijn merel pardoes uit de struik, mét een rood besje in de snavel. 

In de dagen daarna zie ik hem telkens weer, rondscharrelend tussen de aalbessen.

Vliegen kan hij inmiddels als de beste.

Ik verdenk hem er nu zelfs van dat hij het al kon, maar meer zin had om "op de bank te hangen", zoals wij mensen dat noemen.

Want groot worden doet pijn, óók voor merels.

Mila Gras-Glas (1968)

Vroeger was . d e . t o e k o m s t . beter

In zijn (mini)serie “Vroeger was alles beter” vergeet mijn broer het belangrijkste: vroeger was onze toekomst beter.

Voor mijn generatie betekent vroeger: de jaren zeventig.

Deze milliseconde in de wereldgeschiedenis blijkt, achteraf gezien, uniek.

Nou ja: in het vrije West-Europa.

Misschien uitsluitend te vergelijken met het Athene onder Perikles.

Dat wil zeggen: voor de vrije(!) mánnen.

Wijwoonden destijds aan de rand van de Amsterdamse Bijlmermeer.

Niet bepaald een plattelandsidylle, maar gelukkig evenmin in “zo’n” flat.

Ondanks het overdreven aandoende medelijden van Friese familieleden was het daar, voor ons kinderen, lang niet gek.

Parkeerkuilen, brede stoepen, sloten en massa’s “opgespoten land” en dijkjes om te ravotten.

“Lelijke” eenden in alle kleuren van de regenboog.

Vooral onze jongste leerkrachten waren fantastisch: 
die legendarische babyboomers.

Enthousiaste dromers en idealisten, rebellen en artistiekelingen.

Ze rotzooiden maar wat aan – met een kunstenaar als schoolhoofd! – en juist dáárom was het onderwijs nooit eerder zo inspirerend.

Twintig kinderen per klas, dat hielp natuurlijk wel.

Alles zou alléén maar beter worden, meenden wij.

Enfin, we weten hoe het is afgelopen.

Inmiddels pleegden enkele favoriete leraren zelfmoord.

Anderen – verstandig geworden! – rentenieren.

Zelfs de jongste leraren van mijn dochter heten geen Jan, maar Jansen (meneer!).

Toch herinner ik me hardnekkig een periode:

die welzijn niet aan louter welvaart mat, ons toekomst gaf als eeuwig onderpand.*

Om de woorden van een dichter nog maar eens te lenen.**

Maar het bleek een kaartenhuis, wiebelend op een gasbel.

Inmiddels zijn deskundigen het eens: oorlog is dé grote gelijkmaker.

Die hoopvolle seventies blijken dan ook vooral de erfenis van een gruwelijke wereldoorlog.

Cynisch nietwaar?

De ongelijkheid neemt nu alweer decennialang elke dag toe.

Klimaatverandering én de zesde grote extinctiegolf hangen als een zwaard boven ons hoofd.

Zelfs ons “eeuwig onderpand”, de toekomst van niets minder dan onze planeet, staat op het spel.

Mila Gras-Glas (1968)

* Frans Hoppenbrouwers, “Dorp in vogelvlucht”

** Zie ook: Mila Glas-Gras, “De dichter en de Paradijstheorie”

Een (snel!) verdwijnende wereld

Op de fiets zie ik een mij onbekend vogeltje, kwiek rondfladderend in een nog kale akker.

Rank, met felgele buik en een opvallend lange zwarte staart.

Op internet vind ik een gelijkend plaatje:

Grote gele kwikstaart. Bron: "Dorp in Vogelvlucht", Frans Hoppenbrouwers. 

Aangezien de gele kwikstaart “een uitgesproken voorkeur voor snel stromende beken” heeft was dit vermoedelijk een verdwaald exemplaar van deze “noordelijke broedvogel”.*

Op zoek naar een broedplaatsje in een - helaas gevaarlijk intensief bewerkte! - Hogelandse akker.

Bovenstaande afbeelding hoort bij een verhalenreeks waarin Frans Hoppenbrouwers (1940-2013) vertelt over zijn idyllische jeugd te Brabant.**

Mij was Hoppenbrouwers even onbekend als de gele kwikstaart.
Het dichten en schrijven – vele hoorspelen en boeken! – blijkt hij er zo’n beetje bij te hebben gedaan, naast een fulltime-baan.***

Maar evenals de gele kwikstaart – die het vogelzijn daarentegen fulltime uitoefent – mikt hij trefzeker op een plekje in mijn hart:

Daarbij is het natuurlijk niet helemaal eerlijk om de wereld uitsluitend vanuit menselijk oogpunt te bekijken. Ook dieren hebben recht op een woon- en verblijfplaats, met andere woorden: de aarde behoort niet uitsluitend toe aan de mens.**

Iets minder genuanceerd, in mijn eigen woorden:

Wij heb-ben dom-weg het recht niet om al-les wat leeft te offeren.

Gedachteloos, als vanzelfsprekend.

Aan denkfouten, een idee-fixe: 

vooruitgang, techniek of economische groei.

Als kind zwierf Hoppenbrouwers rond en observeerde de natuur.

Wat een opmerkingsgave, wat een kennis!

Maar veel van wat hij destijds ontdekte, bestaat niet meer, is zeldzaam, of wordt bedreigd.

Bovendien dwaalde, leefde, werkte, broedde en dichtte Hoppenbrouwers op minder intensief bewerkte maatschappelijke grond.

Welke hedendaagse fulltime-baan laat nog energie over voor schrijven, dichten én vertalen?

Bestaan zulke mensen eigenlijk nog wel?

Hoe kunnen we het tij keren?

De vooruitgang eist zijn tol, zodat er dingen verdwijnen.

Maar wat je niet kent – omdat het al grotendeels verdwenen is! – bescherm je niet.

Zelfs niet met alle techniek van de wereld.

Mila Gras-Glas (1968)

* Bron: Vivara natuurbeschermingsproducten. 

** Frans Hoppenbrouwers, “Dorp in vogelvlucht”

*** Bron: Wikipedia. 

Over schoonheid, troost én waarde

Het verband tussen schoonheid en troost kennen we van een serie interviews door Wim Kayzer: “Over de schoonheid en de troost”.*

Centraal hierin staat de vraag wát het leven de moeite waard maakt.

Blijkbaar hangen troost, schoonheid en waarde op een of andere manier met elkaar samen.

Waarde, niet te verwarren met Waarden: het wat passief en inhoudsloos lijkende broertje dat zijn – aanmerkelijk baziger! – grote broer Normen op de voet volgt.

Bij Waarden moet je de woorden eruit trekken.

Hij is onzeker: een gevaarlijke eigenschap in deze tijd.

Maar in Kayzers centrale interviewvraag komt de oudste broer helemaal niet voor.

Wel erkent de door Kayzer gesuggereerde samenhang – schoonheid, troost, waarde – het bestaan van lijden.

En daarmee de noodzaak van troost.

De titel suggereert bovendien dat troost voor een belangrijk deel uit schoonheid bestaat.

Alsof schoonheid een leven vol ongemakken zinvol zou kunnen maken.

Alsof je iets zou kunnen kópen voor troost.

Want wat gebeurt er als waarde vooral economisch wordt opgevat, onze landschappen steeds onaanzienlijker worden, en onafhankelijke mensen – ons ideaalbeeld van succes! – helemaal geen troost nódig hebben?

In zo’n klimaat heeft schoonheid haar beste tijd gehad.

Maar met de schoonheid verdwijnt helaas óók de troost.

En niet zelden álles wat het leven – malgré tout – “de moeite waard” maakt.

Aan moeder natuur zal het niet liggen.

Je kunt haar beschuldigen van grilligheid, traagheid, of gebrek aan doelmatigheid.

Meedogenloos is zij, en haar – hoewel ongerichte! – wreedheden veroorzaken altijd wel ergens leed.

Maar ze komt wel, overal en altijd, móói voor de dag.

Schoonheid lijkt de levensadem van de wilde natuur.

Maar schoonheid is subjectief, hoor ik een menigte brommen.

Is de gulden snede subjectief?

Overal in de natuur vinden we dezelfde getalsverhoudingen, die ook mensen al millenia – bewust of onbewust! - toepassen.

Schoonheid, troost én waarde: een heilige drie-eenheid?

Wordt vervolgd.

Mila Gras-Glas (1968)

* “Over de schoonheid en de troost”, Wim Kayzer, 2000

...en bewaren, héél zuinig bewaren!

’s Zomers bevrijd ik veel vlinders.

Niet uit een doosje, maar uit mijn huis.

Vlinders symboliseren vrijheid.

En de liefde, natuurlijk.

Die momenten dat het leven eventjes helemaal klopt.

Je knippert met je ogen en het is voorbij.

Een mooi symbool.

Eerst werken: “in je levensonderhoud voorzien” (rups).

Niet bepaald sexy.

Al die pootjes: brrrrrr.

Maar dan.

Eventjes lijkt álles mogelijk.

Geuren en kleuren en vergezichten.

Eerst alleen, de boel verkennen.

Vervolgens de liefde.

Eindeloze rondedansjes om elkaar heen.

Als beschouwer weet je dan al dat het snel afgelopen zal zijn.

Maar toch: troost.

Een leven van enkele weken is óók een leven.

En hoe!

Maar wie iets mooi vindt, wil het in een doosje doen.

Hebben.

Mensen, bedoel ik.

De vlinders.
Om naar te kijken.

In een glázen doosje, dus.

Dát moment bewaren. 

Veel verkopers van ingelijste vlinderlijkjes hebben - oprecht! - géén idee.

“Néé, als ze bijvoorbeeld vergast zouden worden, zou ik ze niet verkopen. Dan kun je er toch niet van genieten? Nee, ik weet niet precies hoe ze worden doodgemaakt. Ze vallen toch gewoon neer? Ik ga uit van vertrouwen”.

De Keuringsdienst* werd nergens binnengelaten.

Maar in China gelukkig wel.

Je pakt een zojuist(!) ontpopte vlinder beet en vouwt de vleugels zachtjes samen.

Voorzichtig, want er mag geen voelsprietje beschadigen.

Dát vinden de mensen niet mooi.**

Ondertussen houd je het envelopje open, in je linkerhand.

Stopt de vlinder erin en vouwt het dicht.

Hoe simpel kan het zijn!

“Je kunt ze hóren”, zegt de presentator.

Hij houdt zijn hoofd tegen de krat vól met envelopjes.

Wel honderden.

Die gaan straks de hele wereld over.

“Hoe lang houdt zo’n vlinder dit vol?”, vraagt de presentator.

“Maximaal een week”, zegt de kweker.

Waaruit maar weer blijkt dat de werkelijkheid altijd nog véél gekker is dan je ooit had kunnen bedenken.

Mila Gras-Glas (1968)

* "Keuringsdienst vanWaarde", donderdag 2 februari
** NB: de reden dat kwekers niet wachten met vangen tot vlinders spontaan dood neervallen is onder meer - het scheelt natuurlijk ook voer, ruimte, enzovoort! - dat vlinders bij leven in vrijheid(!) al snel beschadigd raken. Leven in onvrijheid daarentegen is het állerbeste conserveringsmiddel! Evenals de Nederlandse varkens die, na een lange reis, in Italië tot Parmaham worden verwerkt, worden de direct na hun (weder)geboorte gevangen vlinders dan ook vleugellam, zonder daglicht, eten of drinken, vervoerd. Dat houden ze best lang vol: ongeveer een week. Wat een indrukwekkende levenskracht!