Vroeger was . v r i j w i l l i g e r s w e r k . beter.

Vrijwilligerswerk is er altijd geweest.

Zonder vrijwilligerswerk zouden verenigingen en ideële organisaties nauwelijks kunnen draaien.

Geeft niks: vrijwilligers worden geleid door intrinsieke motivatie en werken binnen sociale verbanden, waarin geld geen (hoofd)rol speelt.

In uiteenlopende gradaties van vrijwilligheid, dát moet er wel bij.

Toch lijkt het besparen van geld een steeds belangrijker achterliggend motief voor nieuwerwetse(re) vormen van vrijwilligerswerk.

Onbezoldigde arbeid bij wijze van alternatief verdienmodel, zal ik maar zeggen.

Waarmee vrijwilligerswerk plotseling een nieuw (sociaal) domein betreedt: dat van het geld.

Hierover valt veel te zeggen, dat niet in één Glaasje past.

Ik schreef er mijn afstudeerscriptie over.*

Een (klein) vaatje vol.

Cartoon: Fran Orford

Ik kwam er weer op door een column** van Ionica Smeets, over sterrenkundige en televisiepresentator Chriet Titulaer.

In 1969 becommentarieerde Titulaer de maanlanding.

Wat opvalt is dat hij hiervoor liever geen salaris ontving.

Een pijnpuntje voor de omroepstichting, want aan betaalde krachten kun je eisen stellen.

Daar had Titualaer, juist bij deze legendarische gebeurtenis, geen zin in.

Mij gaat het hier om de inmiddels idyllisch aandoende suggestie dat je aan onbezoldigde krachten géén eisen kunt stellen.

Andere tijden, terug naar de Onze:

Een maanlanding verslaan op je eigen voorwaarden, kom daar nog maar eens om.

Aldus Smeets.
Hoewel onbetaald werken nu eerder regel is dan uitzondering.

Want in onze participatiesamenleving “is er geen geld”, terwijl het werk - vanzelfsprekend! - gedaan moet worden.
Maar eigen voorwaarden?

Hedendaagse vrijwilligers tekenen “vrijwilligerscontracten” waarin rechten en plichten nauwkeurig omschreven worden.

Bijvoorbeeld het enigszins cryptische “recht op minimaal vier weken verlof”.

Juridisch gezien betekent dit alles tussen de nul en de tweeënvijftig weken.

Desondanks wekken dergelijke contracten de indruk dat vrijwilligers niet per definitie “recht” hebben op méér.

Laat staan dat vrijwilligers naar eigen inzicht werken, zoals Chriet.

Vrijwilligerswerk in de jaren tien: geen verbetering.

Al is dat natuurlijk subjectief.

Want géld scheelt het.

Mári Glas (1968)

* “Hoe participatieprofessionals morele grenzen markeren”, 6 juli 2015. 

** Ionica Smeets, “Chriet Titulaer was grappiger dan alle mensen die hem nadeden”, de Volkskrant, 29 april 2017

Een Rommeldams Dilemma

In mijn straat, in het Oude Noorden van Rotterdam, ligt rommel.

Troep.

Teringzooi.

Soms vliegen de restanten van Mac Donalds-maaltijden zó uit een autoraampje.

Van mijn buren zelfs.

Keurig ingepakt, dat wel.

In zo’n eco-kleurig papieren mini-tasje.

Uit hoeveel onderdelen bestaat een Mac Donalds-maaltijd, inclusief wegwerpservies en dito bestek?

Dát weet je zodra de meeuwen komen.

Meteen oprapen is dus wel zo handig.

Zo was tenminste mijn instinctieve reactie.

Maar terwijl ik bukte twijfelde ik al.

Stiekem gluurde ik omhoog.

Stonden ze daar nou, achter de gordijnen?

“Pas op je hoofd buurman, daar komt nóg een vuilniszakkie”.
Ik lijk wel gek, dacht ik: ik ben hun dienstbode niet!

Vervolgens vroeg ik advies, aan mede-Rommeldammers.

Wat zou jij doen?

Volgens sommigen zou je wel gek zijn, om andermans teringzooi op te ruimen!

Maar in participatiekringen bleek het “Gij zult zwerfvuil rapen” de eerste van een reeks ongeschreven Geboden.

De vraag van wie de rommel afkomstig was leek er eigenlijk helemaal niet meer toe te doen.

“Het ligt er toch? Pak een bezem en doe wat gedaan moet worden!”, aldus een participatieprofessional met een indrukwekkende staat van dienst.

Van de weeromstuit gingen mijn hakken in het zand.

Al las ik ergens dat een blijmoedige Haarlemmer elke week twee uur op pad gaat, met vuilniszak en papierprikker.

En niet ééns uitsluitend in zijn eigen buurt!

Maar in Haarlem spreken ze ABN.

In Haarlem, zo stelde ik me voor, kun je na twee uur prikken zelfvoldaan op huis aan.

“Mijn stad is schoon”.

En, niet onbelangrijk, "ík ben een goed mens".

Maar in Rotterdam krijg je van je eigen straatje al een burnout.

Toch?!

Toegegeven: ik probeerde beiden.

Beurtelings, afhankelijk van mijn stemming.

Eindelijk ben ik er nu uit: opruimen geeft méér gemoedsrust.

Mits NIET dwangmatig.

Dát moet er wel bij, in Rommeldam.

Mári Glas (1968)

Passend copingsgedrag in relatie tot armoede

“Armoede is de ergste vorm van geweld”, meende Gandhi.

Echte armoede dan, die we in Nederland helemaal niet hebben.

Wij hebben tenslotte altijd nog de voedselbank, en het Leger.

Westerse armoede zit dan ook vooral tussen de oren.

In de “prefrontale cortex”, hebben wetenschappers nu ontdekt.*

Relatieve armoede:

Je kind kan niet mee op schoolreis.

Laat dat feestje/vervolgonderzoek maar even zitten, want cadeau/eigen risico lukt nu even niet.

Relatief of niet: bovenstaande problemen kúnnen stress veroorzaken.

Maar uitsluitend voor wie er niet goed mee omgaat!

Hardnekkige tobbers functioneren niet optimaal.

Ze worden bijvoorbeeld vergeetachtig, tonen vermijdingsgedrag (post niet openmaken) of worden boos.*

Allemaal energieverspilling, die hun productiviteit bedreigt. 

Met de nieuwe inzichten kunnen we eindelijk aan de slag.

“Jij gaat het allemaal doen, en ik ga jou helpen”, 
aldus een hulpverleenster.
In opdracht van een Nederlandse gemeente.

De toegepaste gedragstherapie is overgewaaid uit Amerika.

Net als overigens het boek “Schaarste”, dat uit een ander vaatje tapt.**

Hier poneren wetenschappers de verfrissende stelling dat armoedegerelateerde problemen (laatkomen, motivatiegebrek, kinderverwaarlozing, slechte gezondheid) geen oorzaken van armoede zijn, maar gevolgen.

Het falen van diverse hersengebieden noemen zij “overbelasting van de bandbreedte”.

Door onvermijdelijk en hardnekkig getob over hun financiën laten armen overal steken vallen.

Ook deze wetenschappers komen met oplossingen.

Zo bouwen zij een empathiebrug tussen mensen met tijdgebrek en mensen met geldgebrek.

Want (te) drukke mensen reageren eveneens met onverstandig gedrag, waardoor problemen verergeren.

Maar waar tijdgebrek zelfs/juist de besten overkomt, wordt geldgebrek vooral als persoonlijk falen opgevat.

Idealiter kan zo’n empathiebrug (overheids)instellingen motiveren om hun beleid te veranderen.

Zoals een beter vangnet, meer begrip en minder snel korten op uitkeringen.

Want niemand is perfect.

Behalve dan de armen.

Zo is tenminste het streven.

Want Nederlandse gemeenten kiezen nu welbewust voor symptoombestrijding.

Geen armoedebestrijding dus (oorzaak), maar zelf(!) werken aan passend copingsgedrag.

Mári Glas (1968)

* NOSjournaal, 20 maart 2017
** Sendil Mullainathan & Eldar Shafir, in "Schaarste", december 2013

Wederkerigheid in de professionele zorg?!

Elke contactadvertentie van Pier Ebbinge heeft een eigen thema.

Bijvoorbeeld identiteit, verscholen achter een haast pathologische angst om voor “doorsnee” te worden versleten*.

Contactadvertentie Pier Ebbinge Relationship, uit de Volkskrant

Bovenstaande advertentie gaat over wederkerigheid: geen sociologisch thema, maar participatiejargon.

Broertje van zelfredzaamheid (“eigen broek ophouden”) en verbinden, niet toevallig eveneens genoemd (“verbindend”).

Sociologisch onderzoek** wijst uit dat het beroep op wederkerigheid – een te leveren tegenprestatie voor te ontvangen hulp – bestaande ongelijkheden versterkt.

Mensen die weinig te bieden hebben (werklozen, ouderen) blijken minder hulp en steun te ontvangen dan mensen die helemaal geen hulp nodig hebben, maar het wel zouden kúnnen bieden.

Niet omdat de laatste groep behulpzamer is, maar omdat je hen ooit nodig kunt hebben.

Kwestie van investeren, bij voorkeur in de bruikbaarste leden van je netwerk.

Bovenstaande advertentie is van een “gerenommeerde specialist in de zorg”.

"Verzorgend", houdt van "kleur en fleur".

Zorg: niet te verwarren met hulp.

Verleende hulp heeft iets feestelijks, voegt iets toe of geeft direct resultaat.

Het lampje hangt, de boom is gesnoeid.

Zorg is, voor de hulp(zorg?!)behoevende, als dagelijks brood.

Als naaste kom je er niet met goed fatsoen onderuit.

Iemand kan immers zelf niet langer in een eerste levensbehoefte voorzien.

Helaas kan zelfs de intensiefste zorg aan dat laatste feit niets veranderen.

Zorg is dan ook vaak een kwestie van dweilen met de kraan open.

Hier zijn geen woorden voor, in participatietaal.

Onze “gerenommeerde” zorgspecialist omschrijft zichzelf als:

Goed voor de medemens die het verdient.

Naar eigen zeggen is zij “warm en betrokken”, “in werk en in persoonlijk leven”.

Maar voor wie?

Noodzakelijke(!) zorg, uitsluitend te verlenen in ruil voor eerder bewezen (ver)diensten?!

En ik maar denken dat professionele, specialistische zorg voor iedereen is!

Een en ander “tekent haar aard en betekenis”, inderdaad.

Zou haar kundigheid door zorgbehoeftigen eveneens “hogelijk gewaardeerd” worden?

“Het werk wordt afgebouwd”: gelukkig maar!

Rémi Glas (1955)

* Rémi Glas, “Money followsmerits. Of andersom?”, 27-10-2016

** Onder meer Aafke Komter, “Reciprocity as a Principle of Exclusion: Gift giving in the Netherlands”, 1996