De ik-bak: wat is je probléém?!

“Wat is je probléém met een goed advies?” vroeg iemand.

Dit naar aanleiding van de ik-bak.

Is de ik-bak werkelijk een goed(bedoeld) advies?

Of – zomaar een greep! – vooral:

- Het doelgericht monddood maken van je gesprekspartner?

- Het bagatelliseren van persoonlijke ervaringen en bijbehorende emoties?

- De (plotselinge!) introductie van een competitief element in een ogenschijnlijk vriendschappelijk gesprek?

- Schaamteloos onvermogen om te luisteren?

- Smakeloze opschepperij, nota bene naar aanleiding van andermans falen?

Ter illustratie een joekel van een ik-bak uit de Volkskrant.

Want ook in krantencolumns duikt de ik-bak steeds vaker op.

Zoals bij Willem van Oostvoorn, personal coach.*

“Sociale tegenwind” heet onderstaande PR-kolom:

Wat ik niet doe, is jammeren over hoe oneerlijk het allemaal is geweest dat ik vanwege mijn afkomst, sociale status en accent allemaal kansen niet heb gekregen.[...] Ik heb er gewoon wat van gemaakt. Door een beetje door te zetten wanneer het tegenzat. Door wat extra hard te lopen om in de pas te kunnen blijven met mijn meer gefortuneerde [...] concurrenten.[...] Ik weiger naar de omgeving te wijzen als oorzaak voor mijn eigen onvermogen. [...] Wat je zelf volgens mij moet doen, is je erlangs vechten. Tanden op elkaar en niet mauwen. Je hebt een 'bad deal' gekregen van God, je ouders, Allah, de media of het lot. Het zij zo. Get used to it, suck it up en maak wat van jezelf. Of niet. Maar hou op met dat gejammer. Dat maakt je zwakker.

Je zult zo’n coach hebben!

De teneur: “sociale tegenwind” heeft altijd bestaan.

Niet “zeuren”, dus(?!), en iets “van jezelf maken”.

Een drogreden, dat wel (traditie-argument).

Maar sociale veerkracht heeft toch óók altijd bestaan?!

Nou ja, tot voor kort.

Want protest heet nu zwakheid.
Collectief verzet is vleugellam gemaakt door het almaar dwingender(!) gebod tot individuele veerkracht.

Mantra:

You can do it!

Yes you can!

Rémi Glas (1955)

* Willem van Oostvoorn, “Sociale tegenwind”, de Volkskrant, p.26, 21 december 2016.

Wij zijn allemaal emo-eters

Zet vrouwen bij elkaar, en ze praten over (di)eten.

Gisteren nog.

Vrijwel alle aanwezigen(35-plus) waren (iets) te zwaar.

“Ik las dat je drie soorten dikkerds hebt”, verklaarde een vijftig(st)er, “Emo-eters, mensen die geen verzadiging voelen, en mensen met een genetische aanleg voor overgewicht. Zelf ben ik een emo-eter”.

Een genetische afwijking voorziet tenminste in een excuus.

Maar in de praktijk ben je ongeneeslijk dik, en nagewezen word je tóch wel.

Dan liever een “emo-eter”.

Zo’n officiële categorie geeft enige troost.

Je hoort ergens bij.

Helaas bevat de verwijzing naar emoties wél een veroordeling.

Er ís iets met je.

Erger nog: het is psychisch.

Categoriseren is natuurlijk een wetenschappelijke kerntaak.

Homo Obesus ‘Emot(ic)us’, ‘Insatiabiles’, ‘Geneticus’: dat werk.

Een andere wetenschapstaak is het opsporen van oorzakelijke verbanden, waaronder de schuldvraag.

Vooral psychologen wringen zich in de onmogelijkste bochten om onbeheersbare (wereld)problemen middels individuen te verklaren.

Zoals bijvoorbeeld overgewicht, hoewel inmiddels een “individueel” probleem van dehalve(!) Nederlandse bevolking.

Massaal een overmatige eetlust als gevolg van onderdrukte emoties?!

Of allemaal (genetisch!) geprogrammeerd om ons buikje vol te eten, zodra het kán?

Emoties zijn immers gewoon signalen.

Honger is niets anders dan een – bezwaarlijk te veronachtzamen! – emotie.

Ik dacht aan een dagboekfragment van Etty Hillesum*:

In plaats van je maag te verpesten door teveel te eten en je kinderachtige woede te richten op alle heerlijkheden...

Wilde zij haar woede daarentegen op zichzelf richten?

Maar dat is precies wat een “emo-eter” – volgens psychologen – doet!

Niet toevallig herinner ik me haar “kinderachtige woede” op “heerlijkheden” beter dan haar daaropvolgende aansporing.

Wat ik zeggen wil: laat je niets wijsmaken!

Zolang honger een emotie is, zijn “emo-eters” geen uitzondering, maar regel.

Ís het wel zo kinderachtig om onze woede (collectief!) te richten op – doelbewust op onweerstaanbaarheid ontworpen en daartoe chemisch gemanipuleerde – etenswaren, of liever: op de producenten ervan?

Mila Gras-Glas (1968)

* Etty Hillesum, Het verstoorde leven, 1981

"Dat sentimentele gedoe over dieren"

In Trouw (29-10-2016) verklaart jaagster Pauline de Bok zich te ergeren aan “dat sentimentele gedoe over dieren”.

De gangbare betekenis van sentimenteel is: overdreven gevoelig.

Maar eigenlijk staat sentimentaliteit voor valse gevoeligheid.

Kitsch, bij wijze van periodieke uitlaatklep voor het onderdrukken van echt gevoel.

Of zelfs als dekmantel voor het geheel ontbreken ervan.

Het is geen toeval dat (oudere) mannen sentimenteler zijn dan vrouwen.

Mannen beheersen, noodgedwongen, hun gevoelens.

Na een glaasje kan dergelijk (onbestemd, onwelriekend) gevoelsafval plotseling samenklonteren.

Met als gevolg (periodieke) verstopping.

Plotseling stroomt de boel over.

Daar zit opa – dezelfde die altijd zo lelijk tegen oma deed! – en pinkt een traantje weg.

Zomaar, om niks.

Geen overdréven gevoeligheid, maar zwelgen in een plaatsvervangend, ondefinieerbaar, maar bovenal ongevaarlijk gevoelssurrogaat.

Zoals mensen die “sentimenteel doen” over een mishandeld geitje op de kinderboerderij, maar onbekommerd hun kiloknallers eten.

Plaatsvervangend gevoel bij wijze van periodieke ontstoppper.

Want de prop – niet willen zien en niet willen weten! – wringt, bij vlagen.

Iedereen wéét immers van het immense leed in de bio-industrie.

Een sentimenteel mens is iemand die de luxe van een emotie wil hebben zonder ervoor te betalen.

Aldus Oscar Wilde.

Een sentimentele samenleving koestert kosteloos de illusie van beschaving.

Zo’n samenleving faciliteert en legitimeert het wegkijken van haar leden.

Met betonnen bunkers, kleurige etiketten en cellofaan.

Maar niets verdooft effectiever dan onvoorstelbare aantallen.

De schrijver Alfred Döblin begreep dit als geen ander.

In één adem met de aantallen beschreef hij dat éne doodgeknuppelde kalfje, met fluwelen ogen:

Aanvoer ter veemarkt: 11543 varkens, 2016 koeien, 1920 kalveren, 4450 schapen. Wat doet die man daar nu met dat kleine kalfje? Hij sleept het aan een touw door die grote hal, waar tientallen stieren brullen, en brengt het naar een bank (Berlin Alexanderplatz, p.165).

Hier geen sentimenteel gedoe, maar noodzakelijke verbeelding.

Van abstracte, want onvoorstelbare aantallen.

Ira Glas (1983)