Dialogisch DraagVlak (DDV): tegenwicht tegen VVD

Gisteren schreef ik over de mysterieuze aantrekkingskracht van de VVD.

Oppervlakkig beschouwd lijkt een VVD-stem vooral ingegeven door rationele, economische overwegingen. 

Maar Nederland herbergt véél meer VVD-stemmers dan winnaars (financieel onkwetsbaren).

Vermoedelijk lieten veel VVD-kiezers zich verdoven door een (fatale) cocktail van zelfoverschatting - zelfidentificatie met een (onbereikbare?) financiële elite - en wensdenken.

Helaas is de psychologie van kiezers lastig te beïnvloeden. 

Baas in eigen (onder)buik, zullen we maar zeggen.

We moeten het dus hebben van Nederlanders die welbewust kiezen voor solidariteit.

Zij stemmen vooral op linkse partijen: GroenLinks, SP, PvdA en PvdD.

Maar ook hier blijkt de onderbuik een deuntje mee te rommelen, ondanks de betrekkelijk geringe programmatische verschillen.

Zo verklaarde een GroenLinkser uit onze vriendenkring onomwonden "een hekel" te hebben "aan SP-ers".

Hoewel liberalen onderling nóg meer verschillen, vinden zij elkaar uitgerekend in hun onderbuikgevoelens.

Maar links - eensgezind in een rationele kijk op de samenleving - lijkt daarentegen juist door onderbuikgevoelens te worden verdeeld.

Jammer, want samen streven linkse partijen de VVD voorbij.

De socioloog Richard Sennett pleit nadrukkelijk voor samenwerking.*

Hiertoe onderscheidt hij twee soorten debat: dialectisch en dialogisch.

Een dialectisch debat streeft naar sympathie, synthese en gemeenschappelijk begrip.

Een dialogisch debat is minder veeleisend en beoogt te luisteren mét behoud van onderlinge verschillen.

Kortom: inclusief de vrijheid om een boodschap in de eigen woorden te herhalen.

In de woorden van Sennett: "in de echo worden de bakens verzet".

Een treetje hoger, dat wel.

Zo kunnen wereldwijze, hippe GroenLinksers tóch aan tafel met minder bruisende, lageropgeleide SP-ers.

Nadeel: de dialogische benadering is gevoeliger voor gedonder.

Maar stel je eens voor: de "elite" en de "boze witte mannen", onvermoeibaar ideeën uitwisselend op het "Dialogisch DraagVlak" van één gemeenschappelijke, ruimdenkende partij, de DDV.

Met wederzijdse nieuwsgierigheid als voornaamste bliksemafleider.

DDV en VVD: op naar de finale!

Mári Glas (1968)

* Richard Sennett, "Samen. Een pleidooi voor samenwerken en solidariteit", 2012

Leven doet hopen, maar kies wél bewust!

Al jaren en jaren is de VVD de grootste partij.

Gevolgen: snel toenemende ongelijkheid, uitgeholde publieke voorzieningen, natuur en cultuur verpatst en uitgemolken. 

Nog even en ons laatste (openbaar toegankelijke!) natuurgebied is er ook geweest.

Maar de partij is democratisch gekozen.

Kiezers: wie zijn jullie en waarom doen jullie jezelf dit aan?

Volgens filosoof Alain de Botton neigen mensen ertoe om zich met winnaars te identificeren.

Vanuit optimisme en/of zelfoverschatting negeren ze de statistische werkelijkheid en/of beschouwen zichzelf als de kansrijke uitzondering:

Een zekere mate van financiële kwetsbaarheid oftewel loser zijn, is statistisch gezien de norm. […] In loserslanden zijn kiezers zo vriendelijk dat ze ervan uitgaan dat ze losers zijn en zullen blijven en daarom proberen ze de omstandigheden zo prettig mogelijk te maken. […] De vraag is of we stemmen voor een samenleving die een afspiegeling is van onze statistische werkelijkheid. Door te aanvaarden dat we welhaast zeker losers zijn en losers zullen blijven, kunnen we […] samenspannen om in een samenleving te wonen waarin de consequenties van ons falen heel wat minder erg zijn.*

Oftewel: de kans dat u, lezer, op dit moment een winnaar bent - dat wil zeggen: duurzaam immuun voor financiële kwetsbaarheid - is statistisch gezien zeer klein.
Toch wilde u wellicht, met uw partijkeuze, voor de zekerheid alvast uw (verhoopte) uitzonderingspositie en/of winst bevoordelen.

Hoop doet leven, zegt men.
Maar volgens James Baldwin is het andersom:

I can't be a pessimist because I'm alive. To be a pessimist means that you have agreed that life is an academic matter. So I'm forced to be an optimist.**

Leven doet hopen dus, en dat is maar goed ook.

Want leven is natuurlijk geen kwestie van cijfers of statistiek.

Maar stemmen, idealiter, wel.

Niets mis dus met gezond egoïsme, maar houd wél je hoofd erbij!

Mári Glas (1968)

* Alain de Botton, de Volkskrant, 15 juli 2017

** James Baldwin in de documentaire "I Am Not Your Negro"

Op school is bèta het echte Alfa

Mijn hoogste eindexamencijfer (gymnasium-b, 1987) was een acht voor Engels.

Een vak dat ik er zo’n beetje bij deed.

Want al mijn tijd was nodig voor de exacte vakken.

Was ik een alfa?

Of, minder vriendelijk: “onvoldoende exacte aanleg”?

Dit bleek niet uit mijn Cito-score (honderdste percentiel).

Tijdens mijn bouwkundestudie (TU-Delft) had ik weinig problemen, en later, bij sociologische statistiek, evenmin.

Bovendien was mijn eindexamen-Engels (middel)matig.

Ik was vooral goed in multiple choice-vragen over teksten.

Bij mijn vijftienjarige dochter (honderste perdentiel, 4-gymnasium) zie ik, vierendertig jaar later, hetzelfde.

Ze voldeed ruimschoots aan de NT-profiel-toelatingseisen.

Maar ineens vallen de exacte vakken haar, onverwacht, zwaar.

Toch zijn bètavakken niet per se moeilijker dan talen.

Wel worden ze op een hoger niveau gegeven.

Of liever: op een hoger niveau geëxamineerd.

Want juist binnen exacte secties schieten didactische vaardigheden van docenten nogal eens tekort.

Potentieel goede leraren – sociale vaardigheden, goed(!) kunnen uitleggen, inspirerend – kunnen immers óók in het bedrijfsleven aan de slag.

Waar ze meer verdienen en een hogere status hebben.

De moeilijkheidsgraad – het vereise (examen)niveau – is domweg een keuze van beleidsmakers.

Overheden en bedrijven benadrukken tot vervelens toe het belang van technische vaardigheden.

Kenniseconomie betekent in de praktijk: hoogontwikkelde techniek.

De talenkant (“soft”) heeft geen status meer en lijkt inmiddels het afvalputje voor minder getalenteerde leerlingen.

Nota bene in een snel mondialiserende wereld, waarin Engels onontkoombaar de academische voertaal wordt.

Deze wanverhouding werpt een nodeloos hoge drempel op voor studies die geen uitgesproken(!) exacte aanleg vereisen, maar wél een brede algemene ontwikkeling.

Bovendien worden zelfs leerlingen met een hoge algemene intelligentie gedwongen om andere vakken te verwaarlozen, terwijl uitgesproken talige leerlingen nauwelijks worden uitgedaagd.

Verder is het literatuuronderwijs, na een halve eeuw verschraling, volledig afgeroomd.

Hoewel nergens geschreven staat dat we taalonderwijs niet langer serieus nemen, lijkt de alfarol al decennialang voor de bètavakken.

Mári Glas (1968)

Gerrit Rietveld, Dutch Design én Ikea

Wat zou architect én meubelontwerper Gerrit Rietveld gevonden hebben van Ikea?*

Toonaangevende hedendaagse Dutch Designers ontwerpen voor Ikea.

De belangrijkste kenmerken van Dutch Design** – “minimalistisch, experimenteel, innovatief, onconventioneel, humor” – passen Rietveld naadloos.

Maar aan de aartsvader (†1964) kunnen we het helaas niet meer vragen.

Andere Dutch Designers verafschuwen Ikea.***

Zo is het huis van Richard Hutten Ikea-vrij.
Op het dwangmatige af.

Laat staan dat hij voor Ikea zou ontwerpen:

Omdat ze mij en mijn collega’s kopiëren en afval maken. Ik ben een groene ontwerper; mijn huis is energieneutraal, ik heb geen auto meer en ik maak duurzame producten die mensen koesteren. Zij doen zich voor als een groen bedrijf, maar dat zijn ze niet. Bij Ikea koop je een stoel voor 5 euro; die donder je veel sneller weg. Ik heb een hekel aan zulke verspilling.***

Ook Rietveld verzette zich tegen nodeloze verspilling.****
Evenmin als Hutten maakte Rietveld per definitie praktische gebruiksvoorwerpen: "zitten is een werkwoord".
De wereldberoemde Rietveldstoel zit dan ook beroerd, evenals de duurste (tienduizend euro!) Hutten-stoelen.
Hoewel betaalbare stoelen natuurlijk lekker moeten zitten, selecteren musea juist niet op comfort, aldus Hutten.

Eigenlijk ontwerpt hij het liefst voor musea: 
“daarvoor doe ik het”.***

Rietveld daarentegen belandde eerder óndanks zichzelf in musea.

Hoewel hij het fabricageproces en de nieuwe truttigheid van veel Ikea-meubelen zou hebben verafschuwd, zou hij de ingenieuze stapelbaarheid, het doe-het-zelf aspect en de – deels hieruit voortkomende! – betaalbaarheid van de producten vermoedelijk hebben toegejuicht.

Bovendien was Rietveld een idealist.
Aandoenlijk, haast.

Dit in flagrante tegenstelling tot Hutten:

Er zijn klanten die zich willen onderscheiden met design en ineens heeft jouw werkster dezelfde lamp als jij. Alleen betaalde jij er 2000 euro voor, en zij 20.[...] Iedereen een Hutten, ja graag, maar dan wel op een ethische manier.***

Ethiek anno 2017: jezelf “onderscheiden” met - voor velen! - onbetaalbaar design.

Mári Glas (1968)

* Zie ook: Mári Glas, “Gerrit Rietveld over het wezen van de kunst”

** Verkregen via: Wikipedia
*** De Volkskrant, 15 april 2017.

**** “Gerrit Rietveld. Teksten. Een keuze uit de geschriften van Gerrit Rietveld”, verzameld door Helma van Rens, 1979, Uitgeverij Impress bv Utrecht.

Taboe in de jaren tien: (ver) vliegen vervuilt!

In de jaren tachtig, nog vóór de oprichting van GroenLinks(1990), verplaatsten GroenLinksers zich graag per trein.

Naar China bijvoorbeeld.

Op reis, of, zoals mijn ouders dat noemden, “met vakantie”.

Acht dagen heen, acht dagen terug.

“Prachtige landschappen, je bedje bij de hand”, 

aldus mijn benijdenswaardige klasgenoot die – óók al! – aan een gracht woonde.

Met brede planken op de vloer van hun ruime woonkeuken.

Verder uitsluitend een lange eettafel, bioscoopstoelen, een antiek(!) fornuis, een beschilderde stijlkamer, openslaande tuindeuren en een brede schommel, opgehangen aan een loodzware, want zeventiende-eeuwse, balk.

Ik vergeet de schrijvers, kunstenaars en hoogleraren.

Zomaar, op een doordeweekse dag, aan die onwaarschijnlijk lange keukentafel.

Of in die onverwacht diepe stadstuin, rond een overvloedig met fruit bedekte schaal.

Maar vooral - in grote aantallen! - op de vele feesten.

Oud slim.

Gevestigd, maar NIET te verwarren met oud geld.

Bij mij op school – volgens mijn leraar Nederlands een “volksgymnasium” – was de verhouding tussen die enkele, verdwaalde oud-intellectueel en, sporadische, 'jongste telg' uit Oud-Zuid enigszins... gespannen.

Zo maakte oud-intellectueel alles zelf.

Indien mogelijk, dát moet er wel bij.

Taarten ("oneetbaar") en kleding bijvoorbeeld, maar schoenen ("duur") weer niet.

Oud-rijk daarentegen schafte - hoogstpersoonlijk - de meest verfijnde en smaakvolle producten aan.

Bij de “beste” speciaalzaken van een toch al niet karig met 'specialiteiten' bedeelde hoofdstad.

“Op dehoogte”, vooral.

Wéér anders dan nieuw-rijk, dus.

Toch was het, volgens oud-intellectueel, bij oud-rijk één en al pats.

Volgens oud-rijk daarentegen was er bij oud-intellecteel wel degelijk geld, maar wilden ze dat niet weten.

Want taboes komen in de beste families voor.

Zo constateert Martin Sommer* een blinde vlek in GroenLinkse klimaatvoorstellen.

Want zelfs (juist?!) GroenLinksers vliegen zich rot.
Onverminderd dol op "reizen", maar... druk!

Vliegverkeer beperken?
Indien mogelijk, en dát is niet vaak!
Want tijd is geld, en geld is hip.
In ónze jaren tien.

Mári Glas (1968)

* Martin Sommer, “In een wereld zonder ideologie blijft professionalisme als criterium over”, de Volkskrant, 1 april 2017

Nedersnobisme

Met nieuwe woorden (neologismen) draag je bij aan de ontwikkeling van de taal.

Dat is prijzenswaardig.

Want de (sociale) werkelijkheid is knap ingewikkeld.

De oneindige complexiteit ervan vraagt een rijk geschakeeerd en onuitputtelijk (sociologisch) vocabulaire!

Toch kan ik, bij het lezen van bepaalde sociologen, de associatie met een reu die dwangmatig zijn sporen uitzet nauwelijks onderdrukken.*

Kan een socioloog dan werkelijk helemaal niets meer zeggen met gewone, voor gemiddelde Nederlanders begrijpelijke woorden?!

“Verboden voor onbevoegden”, lijkt zo’n tekst de (zeldzame?) lezers toe te schreeuwen.

Een geïnteresseerde leek zoals ik laat zich eenvoudig op de vlucht jagen.

Ik ben al weg!

Ik ga wel ergens anders wandelen!

Ook onze reu stuitte overal op plasjes van eerdere passanten.

Maar daar piste hij overheen, net zo makkelijk!

Kwestie van dominantie.

Zo’n reu heeft wel iets aandoenlijks.

Hij heeft zichzelf ook niet gemaakt.

Maar wat zou er gebeuren met gangbare, sleets geworden woorden waar te vaak ...tsja... overheen gepist is?

Ogenschijnlijk gedachteloos, zonder enige bijbedoeling.

Maar wél door talloos veel passanten?

Neem de snob.**

Volgens Kramers woordenboek:

Iemand wiens gedrag gekenmerkt wordt door overdreven verfijndheid en die zich van anderen tracht te onderscheiden door een grote kennis van en liefde voor culturele zaken voor te wenden.**

Maar Cambridge Dictionary*** definieert:

A person who respects and likes only people who are of high social class, and/or a person who has extremely high social standards who is nog satisfied by the things that ordinary people like.

Filosoof Alain de Botton formuleert snobisme kernachtiger:

De onverbiddelijke overtuiging dat iemands maatschappelijke rang en zijn waarde als mens volstrekt met elkaar in overeenstemming zijn.**

Kortom: Nedersnobisme heeft niets meer gemeen met de Engelse tegenhanger.

En nóg minder met het wat penetrant riekende plasje van de filosoof.

Zo vervlogen uitgerekend de interessantste geuren.

Meegevoerd door Neerlands heersende(!) windrichting.

Plasje doen, Botton?!

Mila Gras-Glas (1968)

* Zie ook: Mila Gras-Glas, “De socioloog en de schrijver: zoek de verschillen”

** Zie voor herkomst van beide definities: Mári Glas, “Over snobisme”

*** Cambridge Dictionary, “meaning of snob”

Passend copingsgedrag in relatie tot armoede

“Armoede is de ergste vorm van geweld”, meende Gandhi.

Echte armoede dan, die we in Nederland helemaal niet hebben.

Wij hebben tenslotte altijd nog de voedselbank, en het Leger.

Westerse armoede zit dan ook vooral tussen de oren.

In de “prefrontale cortex”, hebben wetenschappers nu ontdekt.*

Relatieve armoede:

Je kind kan niet mee op schoolreis.

Laat dat feestje/vervolgonderzoek maar even zitten, want cadeau/eigen risico lukt nu even niet.

Relatief of niet: bovenstaande problemen kúnnen stress veroorzaken.

Maar uitsluitend voor wie er niet goed mee omgaat!

Hardnekkige tobbers functioneren niet optimaal.

Ze worden bijvoorbeeld vergeetachtig, tonen vermijdingsgedrag (post niet openmaken) of worden boos.*

Allemaal energieverspilling, die hun productiviteit bedreigt. 

Met de nieuwe inzichten kunnen we eindelijk aan de slag.

“Jij gaat het allemaal doen, en ik ga jou helpen”, 
aldus een hulpverleenster.
In opdracht van een Nederlandse gemeente.

De toegepaste gedragstherapie is overgewaaid uit Amerika.

Net als overigens het boek “Schaarste”, dat uit een ander vaatje tapt.**

Hier poneren wetenschappers de verfrissende stelling dat armoedegerelateerde problemen (laatkomen, motivatiegebrek, kinderverwaarlozing, slechte gezondheid) geen oorzaken van armoede zijn, maar gevolgen.

Het falen van diverse hersengebieden noemen zij “overbelasting van de bandbreedte”.

Door onvermijdelijk en hardnekkig getob over hun financiën laten armen overal steken vallen.

Ook deze wetenschappers komen met oplossingen.

Zo bouwen zij een empathiebrug tussen mensen met tijdgebrek en mensen met geldgebrek.

Want (te) drukke mensen reageren eveneens met onverstandig gedrag, waardoor problemen verergeren.

Maar waar tijdgebrek zelfs/juist de besten overkomt, wordt geldgebrek vooral als persoonlijk falen opgevat.

Idealiter kan zo’n empathiebrug (overheids)instellingen motiveren om hun beleid te veranderen.

Zoals een beter vangnet, meer begrip en minder snel korten op uitkeringen.

Want niemand is perfect.

Behalve dan de armen.

Zo is tenminste het streven.

Want Nederlandse gemeenten kiezen nu welbewust voor symptoombestrijding.

Geen armoedebestrijding dus (oorzaak), maar zelf(!) werken aan passend copingsgedrag.

Mári Glas (1968)

* NOSjournaal, 20 maart 2017
** Sendil Mullainathan & Eldar Shafir, in "Schaarste", december 2013