De 'buitenmens': niet buitengewoon, maar gewoon buiten!

Mensenmens: volgens Nico Dijkshoorn (DWDD, 14-11-18) moet dat woord er uit.

Helemaal eens!

Bij 'mensenmens' stel ik me persoonlijk iets ontzettends voor.

Klef, kwezelig, zemelig, beperkt, maar desondanks (irritant, jaloersmakend) superieur.

Maar je zou het niet moeten willen!

Al is het maar omdat mensenmens - denk aan: 'leuk méns' - voor mannen niet wordt gebruikt.

Wat mannen niet past, past niemand!

Mensenmens.

'Ik wil iets leuks doen met mensen'.

'De wéreld? Mwaah, boeit mij persoonlijk niet zo, ík houd van ménsen...'

Zoiets.

Mét het woord mag van mij het hele type eruit.

Nee, dan De Buitenmens!

Altijd een plekje bij het raam.

Steevast naar buiten in de lunchpauze.

Vooral veel fietsen, kanoën, klimmen, schaatsen, tuinieren, wandelen, zeilen.

Met de natuur als onafscheidelijke metgezel!

Maar De Buitenmens heeft het tij niet mee.

Want het ene buiten is het andere niet.

Gewoon een beetje frisse lucht is niet genoeg.

Als je 't zo bekijkt stelt de buitenmens onredelijk hoge eisen.

Zo valt zelfs een pretpark (ongeacht de wachttijden, buiten) niet binnen de ...eh buitencategorie.

De echte 'Buitenmens' heeft dan ook iets chics.

Niet zomaar een zwerver, niet zomaar buiten, maar Een Buiten.

Helaas ben ik een Buitenmens zonder Buiten, een beklagenswaardige categorie...

Iets anders: bestaan er, serieus, 'Binnenmensen'?!

'Mag ik van jou, in de categorie 'Ontzettend', de Bínnenmens?'

 

'Hee... volgens mij ben ik vandaag en gisteren niet naar buiten geweest'.
Cartoon verkregen via internet.

De Binnenmens mijdt alles wat natuurlijk is.

Temperatuur-wisselingen, pissebedden, wind, water (koud!) en wrijving.

Hooguit 'een terrasje pikken', mits in de zon! 

Fokke & Sukke moeten meer buiten spelen: 'Maar het blijf lastig'...
'Die zon op je beeldscherm'
Cartoon verkregen via internet

Toegegeven: soms is het heerlijk toeven met een dekentje op de bank.

Maar uitsluitend in contrast met buiten!

Helaas leiden alle wegen, anno nu, naar binnen.

Neem die eerdergenoemde lunchpauze.

Die is te kort om het gemiddelde 'Brainpark' te voet te verlaten.

Waar zijn de bomen?

Waar is de lucht?

Naar 'buiten' mág toch geen lúxe zijn?

BuitenMens: niet buitengewoon, maar gewoon buiten!

Mila Glas (1968)

'Ondernemer'... En doet u verder nog iets?

'Als je voor jezelf wilt beginnen heb je twee banen: je eigenlijke werk én het ondernemen', waarschuwde een vriend, toen ik voor mezelf begon.

Dat was niet overdreven.

Wel kun je twee soorten ondernemers onderscheiden.

Sommige ondernemers doen of maken iets en verkopen dit vervolgens zelf (zonder personeel).

Andere, Ondernemers, zien het Ondernemen als core business.

De laatsten presenteren zichzelf vooral als 'Ondernemer'. 

In lifestyle programma’s zie je het vaak: zij is 'interieur-stylist', hij 'ondernemer'.

Beroep: ondernemer. 

Dan slaat mijn fantasie op hol!

Verkoopt de man kunstpenissen? 
Inlegzooltjes?

Vroeger noemden we zo iemand een handelaar.
'Gewoon even doen': dat type.
Hoewel niet - tenzij voor de show - met eigen handen.

Want het schilderen, kweken, verbouwen, verzorgen of ontwerpen wordt door anderen gedaan.

Kortom: ‘De’ ondernemer ondernéémt, punt uit.
Dondert niet hoe, wat, waartoe of waarmee.

Langzamerhand lijkt een nieuwe maatschappelijke tweedeling te ontstaan: de (beroeps)Ondernemers, en de rest (eerdergenoemde zzp-ers inbegrepen).

Onkruid vergaat niet: de beroepsondernemer begint gewoon een nieuw avontuur, zodra een eerder initiatief minder kansrijk blijkt.

Kwestie van lef!

(Neo)liberalen willen ‘ons land’ dan ook bouwen op Ondernemers.

Want Ondernemers durven risico te nemen.

Ondernemers zijn geboren 'winners'.
Hun kinderen heten 'Rover' of 'Nero'. 
Kortom: een nieuwe elite waar je bij wilt horen!

Maar er is ook een andere kant. 

In 'Schone Schijn' volgt Fleur Amesz beroeps-Ondernemer Serge, een man die letterlijk ten koste van alles - gezin, drie kinderen - moet en zál ondernemen.

Zo is de wasmachine al jaren stuk.

Torenhoge schulden stapelen zich sinds tien jaar op.

Maar Serge zelf lijkt van elastiek.

Niets blijkt hem teveel: van criminaliteit (bijna) tot godsdienstige bekering (helemaal).

Nu begrijp ik waarom beroepsondernemers vooral in lifestyle-programma’s oververtegenwoordigd lijken.

Zonder juiste postcode, gloednieuw pak of snelle auto 'wek je immers geen vertrouwen’.

Beroeps-Ondernemers: een klasse apart.
Maar Neerlands básis?! 

Mári Glas (1968)

Geef ons heden goed(!) dagelijks brood...

Geen dieet viel bij mij zó in de smaak als het anti-koolhydraten dieet van arts Kris Verburgh.

Als je erover nadenkt is dat best gek.

Je mag geen brood meer eten, en geen aardappelen.

Ik was nota bene vegetariër! 

Veel bleef er niet over...

Maar ik omarmde dit dieet en verloor vijftien kilo.

Alles beter dan brood en aardappelen!

Die piepers hingen me als puber al de keel uit.

Mijn moeder kon niet erg goed koken, vandaar.

Of liever gezegd: ze kon uitstekend kóken (letterlijk), maar méér ook niet...

Dan het brood.

Die kleffe boterhammen met kaas in de pauze op school!

Al rond 1980 was het gangbare brood behoorlijk... vies.

Mijn dochter bewaart het en gooit het thuis in het tosti-ijzer.

Gelukkig gelooft de moderne jeugd niet meer in het noodlot.

Toch vormden brood en aardappelen eeuwenlang ons basisvoedsel.

Je zou bijna vergeten dat brood ontzettend lekker kan zijn.

Je kunt het natuurlijk zelf bakken.

Maar die truien uit de winkel, dát is ook niets meer...

Zo blijf je bezig!
Je kunt niet alles zelf doen...

Vroeger hadden we gewoon bakkers, om voedzaam, stevig én smakelijk brood te bakken.

Bakker zijn er natuurlijk nog steeds, maar ook hun brood komt uit de fabriek.

Wie betaalt kan, bijvoorbeeld in een goed restaurant, heerlijk brood eten, bij het eten.

Er is zelfs een super (één!) die betaalbaar, maar heerlijk speltbrood bakt.

Maar bij een 'broodjuwelier' - heel brood 7,50! - zul je mij niet zien.

Kortom: het overgrote deel van het hedendaagse aanbod smaakt nergens naar, zelfs bij de bakker.

Het is letterlijk gebakken lucht – gaten vallen erin – of gewoon sponzig.

Eigenlijk is het net als met die harvesters die onze bossen plat maaien.

Als we de machines kúnnen gebruiken dan dóen we het ook.
Met alle gevolgen van dien.
Vooruitgang!

Mila Glas (1968)

Hoe remgeld* werkt: op eigen risico van uitstel naar afstel

November vorig jaar voelde ik ineens een bult, onder mijn schildklier.

Het deed pijn, maar niet heel erg.

Mij leek het een schildklierontsteking.

Want ik herkende de pijn, van een schildklierontsteking na mijn eerste bevalling.

Ik ging naar de huisarts.

‘Duidelijk een bult’, aldus mijn huisarts, ‘dat wordt bloedprikken, en een echo’.

‘Wat kost dat?’ vroeg ik.

‘Dat kan ik niet precies zeggen, maar het loopt snel op.’

‘Kan ik er ook mee wachten?’, vroeg ik, 
“Ik heb het eerder meegemaakt en jaren bij een specialist gelopen. Maar uiteindelijk ging het vanzelf over. Als ik wacht houd ik in ieder geval van mijn eigen risico voor 2017 in mijn zak’.

Mijn huisarts keek moeilijk.

‘We kunnen wel wachten tot januari. Als u maar belooft dat u on-mid-del-lijk langs komt zodra er iets verandert. Want zonder vervolgonderzoek kan ik mijn werk niet doen’.

Ik beloofde het.

In januari zat de bult er helaas nog steeds.

Al deed ie geen pijn meer.

Er zat alleen nog een vervelend, beklemd gevoel.

Ik ging terug naar de huisarts en vroeg hoe groot de kans op kanker eigenlijk was.

‘Klein’, aldus mijn huisarts, ‘In normale omstandigheden is schildklierkanker zeldzaam. Maar ik wil wél weten wat het is’.

Ik nam het risico.

In maart was de bult verdwenen.

Maar mijn driehonderdvijfentachtig euro gelukkig niet.

Dat wil zeggen: het ging op aan mijn dagelijkse levensonderhoud.

Door omstandigheden helaas geen overbodige luxe.

Een maand geleden kreeg ik ineens hevige kiespijn, onder een kroon.

De tandarts maakte een kiekje en verwees mij door naar de kaakchirurg: een kaakontsteking.

Daar ging mijn eigen risico, alsnog!

‘Soms kan het lichaam zo’n ontsteking zelf verslaan’, zei mijn tandarts.

Wederom waagde ik het erop.

Een maand later was de pijn gelukkig verdwenen.

Hopelijk hoef ik dit kalenderjaar geen risicovolle afwegingen meer te maken.

Lis Glas (1957)

* 'Remgeld': in de media gebruikt voor eigen risico in de zorg. Lees ook: 'Remgeld: voor zieke, zorgverlener of snelheidsduivel?', Mári Glas

'Made in China 2025': Orwells '1984' is er niets bij

‘De techniek zal ons redden’, gelooft menigeen.

Zo geloven positief ingestelde mensen dat zelfs de klimaatverandering te bestrijden is met techniek.

Ze hebben geen ongelijk.

Met de kanttekening dat klimaatverandering zónder techniek óók te stoppen is.

Bijvoorbeeld als we onmiddellijk stoppen met vliegen en/of vlees eten.

Dan hoeven we ons zelfs niet langer te verdiepen in de optimale technische isolatie van woningen.

Maar van mensen met blind vertrouwen in technische mogelijkheden mogen we rustig doorgaan met vliegen en vlees eten.

In het verleden heeft de mens toch ook ‘alles’ op kunnen lossen dankzij wetenschap en techniek?

Zo werden akelige ziektes uitgebannen door antibiotica, enzovoort.

Als de nood aan de man komt hebben we altijd nog de techniek!

Nu klopt het natuurlijk dat onze technische mogelijkheden vrijwel onuitputtelijk zijn.

Maar de vraag is altijd: met welk doel worden ze gebruikt?

Bestrijding van klimaatverandering of – zomaar een greep – ter controle, handhaving en onderdrukking van (kritische) minderheden en/of ‘onschuldige’ burgers?

Neem China, dat momenteel trots voorop loopt in de ontwikkeling van de allernieuwste technieken.

Dankzij het project ‘Scherpe ogen’ kan 90% van de Chinezen binnen drie seconden worden gevonden in een database.

Op sommige drukke kruispunten kan niemand meer ongestraft door rood lopen, tenzij je er tegen kunt dat je beeltenis levensgroot op een scherm verschijnt.

Ongewenste Moslim-minderheden worden in het gareel gehouden.

Zelfs kinderen staan soms al onder permanent toezicht.

Een camera – door de kinderen ‘Slim-oog’ genoemd – registreert middels gezichtsuitdrukkingen slecht opletten of wegdromen, op straffe van lagere cijfers.

Dit alles dankzij technische hoogstandjes als gezichtsherkenning, waarmee overigens elders eveneens wordt geëxperimenteerd.

Inderdaad, '1984' is er niets bij. 

Want in Orwells visionaire nachtmerrie beperkt de permanente beeldschermcontrole zich tot partijleden.

Maar in 'Made in China 2025' kan niemand meer ontsnappen.

Kortom: alle techniek is denkbaar.
Het is maar waar je het voor gebruikt.

Mila Gras-Glas (1968)

Landschap: geen luxe maar noodzaak

De vanzelfsprekende aanwezigheid van het landschap is als een geheim hoekje in mijn ziel waarin ik me altijd terug kan trekken.

Even respijt, opladen, uitrusten.

Ik kom er versterkt uit, geïnspireerd en uitgerust.

‘Bezield’ zo je wilt.

Het landschap is er altijd geweest, een gegeven.

Hoewel ik als kind al veel lelijks zag, was er ook nog altijd héél veel moois.

Een onuitputtelijke bron: er leek geen einde aan te komen.

Een oud boerderijtje in de bocht van een riviertje, een ‘holle’ weg met aan weerszijden hagen, een halfopen ‘coulissenlandschap’ elzenhagen.

Eindeloze bossen, weidevogels waarvan ik de namen niet kende.

Nostalgie, inderdaad.

Wel roepen zulke pleisterplaatsen een hele wereld op.

Ze betoveren zelfs de toekomst.

Maar nu is ons landschap niet meer vanzelfsprekend.

Echt landschap, bedoel ik dan.

‘Maar alles is landschap’, hoor ik iemand tegenwerpen, ‘óók snelwegen en bedrijfsgebouwen!’

Allemaal waar.

Kwestie van definitie, zoals vaker.

Maar er is wel een probleem, tenminste voor mij.

Want de verborgen hoekjes in mijn ziel lijken niet op snelwegen of bedrijfsgebouwen.

Zo vinden mijn dromerijen geen weerklank meer.

Dat heeft gevolgen.

Mijn innerlijk leven wordt onherbergzaam.

Steeds minder houvast aan concrete plekken.

Ruimtegebrek – geen lucht - in mijn eigen hoofd.

Natuurlijk zijn er nog boerderijtjes.

Nog niet alle oude bomen zijn ziek, of gekapt omwille van de vooruitgang.

Een enkel historisch monument wordt zelfs bijna perfect opgeknapt – ‘we hebben uitgezocht welk behang hier vroeger hing’ - en in goedbekeken programma’s als ‘BinnensteBuiten’ ostentatief gekoesterd door de trotse eigenaars.

Maar indicidenten zijn geen landschap, helaas.

Incidenten trekken vooral toeristen – even wanhopig als ik?

Luidruchtig bevolken ze zelfs de verste uithoeken in mijn hoofd.

Zo verliezen de laatste pleisterplaatsen hun betovering.

Zijn cultuurhistorische landschappen achtergrond, decor, omlijsting, vermaak?

Nee, want dat alles kan ik missen.

Maar het landschap niet.

Geen luxe, kortom, maar noodzaak.

Mila Gras-Glas (1968)

De werkelijkheid van Cornelia Petronella Bos (1911-1991)

Het boek "200 jaar Lutjebosch" kan ik nauwelijks met droge ogen lezen, terwijl ik niet eens uit Groningen kom.*
Cornelia Petronella Bos (1911-1991) volgde ‘tekenlessen’, lees ik, en had belangstelling voor het ‘heelal’ en voor de ‘natuur’.
Welja: zij had evengoed professor kunnen worden.
Uit haar teksten en tekeningen komt een grondige, ordelijke en zelfs strenge en wetenschappelijke geest naar voren.
Maar ook kunstzinnigheid: een ongewone combinatie van kwaliteiten in één persoon.

Toevallig valt haar persoonlijke afscheid van dit huis - als jongere dochter! - samen met een keerpunt in de geschiedenis: 200 jaar lang werden de boerderijen op deze kenmerkende manier gebouwd en ingericht.
Maar met de modernisering is dit abrupt afgelopen, zodat veel gebruiksvoorwerpen eveneens verdwijnen.

Die, mét hun wonderlijke namen, herinneren aan een manier van leven en werken die twee eeuwen stand gehouden heeft.

Uit: "200 jaar Lutjebosch". 
Tekeningen en tekst van Cornelia Petronella Bos. 

Zij wilde voor zichzelf alles documenteren zodat zij haar geboortehuis ‘bij zich kan dragen’ (die kleine tekeningen) maar tegelijkertijd documenteert ze, bijna toevallig (of toch niet helemaal?) een voor iederéén verdwijnende wereld.
Het geeft een zekere troost dat zij dit alles met zoveel liefde heeft vastgelegd.
Want ik lijd er zelf onder: het steeds lelijker, ziellozer en ‘leger’ wordende landschap.
‘Het is gezien, het is niet onopgemerkt gebleven’ (Reve).
Tenminste door háár.

Uit: "200 jaar Lutjebosch". 
Tekeningen en tekst van Cornelia Petronella Bos. 

Als je deze schetsboekjes bekijkt verbaast het eigenlijk steeds minder dát zij dit zo heeft opgetekend, en steeds méér dat zovele anderen zoiets niet hebben gedaan.
Dat iedereen zo maar een beetje leeft, en zo weinig ziet, en nergens bij stil lijkt te staan. 
Maar eigenlijk is dat niet zo: het verschil zit 'm in de vorm die zij geeft aan een vermoedelijk veel breder gedeelde ervaring.
Daardoor was zij dus tóch een echte kunstenaar: ze heeft de werkelijkheid een stukje werkelijker gemaakt.
En daarmee óók voor anderen ontsloten.

Mila Gras-Glas (1968)

* Lutjebosch is een boerderij in Noord Groningen, te Usquert.