Schrijver worden? Nu even niet!

Een schrijver kan niet aardig zijn. Je moet breken met je familie. Je moet weg, liefst emigreren, buiten het bekende treden. Je moet weten wat het is om niet meer geborgen te zijn in het bekende. Datgene wat een kind nooit wil - buiten de groep staan - is voor een schrijver onontbeerlijk. Hij moet aan de kant van de weg staan en zeggen: ja maar de keizer heeft geen kleren aan, jongens! Dat durf je niet zolang je nog veel belang hebt, bij welke groep ook. En een familie is de meest beminde groep die er bestaat.*

Aldus Connie Palmen.

Als ik eerlijk ben wilde ik altijd schrijfster worden.

Opleidingen zitten alleen maar in de weg, meende ik.

Na de vijfde verliet ik dan ook welgemoed het gymnasium, om "mijn creativiteit te redden".

En ook een beetje om te vertrekken met mijn - door mij zeer bewonderde! - verre neef.

Grootse plannen had hij, en ik dus ook.
Ik volgde hem, zowel op verre reizen als in voorkeuren en bezigheden.

Inmiddels heb ik zelf liefhebberijen ontwikkeld en ben het niet altijd meer met hem eens.

Bovenal ontwikkelde ik een voorkeur voor de zwaar bevochten en - naar verhouding - eigenzinnige, originele, maar niet altijd even doeltreffende vaardigheden van verstokte autodidacten.

Maar daar sta je dan, tegen je vijftigste, en je schreef vooralsnog geen serieus woord.

Tenminste niets dat de felbegeerde titel “schrijver” – of zelfs maar het laffe “publicist” – rechtvaardigt.

Wel ontelbaar veel ellenlange e-mails – desnoods midden in de nacht! – en voorheen: brieven.

Want mijn geschreven babbelzucht** kent geen grenzen.

Schrijven: denken langs lijnen van onverwacht perspectief.
Vergezichten zelfs.

Wat hield mij tegen?

Faalangst, meende ik jarenlang.

Schrijven als veelbelovend cadeautje, welbewust onuitgepakt in een la.

Mislukken kan altijd nog, nietwaar?

Maar Palmen hééft een punt.

De bijbehorende, onafwendbare eenzaamheid vormde mijn grootste obstakel.

Mila Gras-Glas (1968)

* Interview met Connie Palmen, door Wilma de Rek, de Volkskrant, 18 maart 2017

** Zie ook Mila Gras-Glas, “Over de noodzaak van babbelen”

"schoonheid schoonheid", maar zónder troost

De beroemdste dichtregel van Lucebert gaat over schoonheid:

in deze tijd heeft wat men altijd noemde schoonheid schoonheid haar gezicht verbrand [zij troost niet meer de mensen [zij troost de larven de reptielen de ratten*

Deze regels werden in de naoorlogse periode geschreven.

In dat licht leek schoonheid smakeloos, nietszeggend: een vorm van struisvogelpolitiek.

Voor wie onmenselijk is, doof, of stekeblind.

Lucebert is mijn favoriete Nederlandse dichter.**

Zijn dichtregels lijken, als oude kaas of wijn, elk jaar te winnen aan diepte en zeggingskracht.

Beschouwde Lucebert schoonheid als onverantwoorde – want verdovende! – luxe?

Schoonheid bij wijze van “brood en spelen”?

Volgens veel literatuurcritici wel.

Maar het mooiste – excusez le mot! – van goede gedichten is de complexe meerduidigheid.

Goede gedichten zijn een diepe en onuitputtelijke bron van kristalhelder en levenbrengend water.

Water dat zich vrijelijk beweegt, dwars door alle literaire kritieken heen.

Zo haal ik uit dit gedicht dat “de ruimte van het volledig leven” zich “in deze tijd” júist verschanst in schoonheid.

Onze moderni-tijd waarin bijna nergens meer voor “het oorverdovend zonlicht” van dwangmatig technologisch optimisme te schuilen valt.

Schoonheid bij wijze van toevluchtsoord én inspiratie voor menselijkheid.

Luisterend naar de lokroep van de laatste restjes wilde natuur.

Lucebert zocht naar schoonheid, die echter geen troost** meer bleek te bieden:

Maar de mens verschrikt zij [en treft hem met het besef [een broodkruimel te zijn op de rok van het universum  [niet meer alleen het kwade [de doodsteek maakt ons opstandig of deemoedig [maar ook het goede [de omarming laat ons wanhopig aan de ruimte morrelen*

Zo dichtte Lucebert wat NU gezegd moet worden.

Denk aan die kikker die zich door langzaam opwarmend water laat verdoven.

Om tijdig “aan de ruimte te morrelen” is een plotselinge schok noodzakelijk, diepe(!) wanhoop zelfs.

Want schoonheid – of liever het verdwijnen ervan – kán ons laten springen.

Mila Gras-Glas (1968)

* Lucebert, fragment uit het gedicht “Ik tracht op poëtische wijze”, uit de bundel “Lucebert. Van de afgrond en de luchtmens. De eerste vier bundels”, De Bezige Bij, 1999, p. 46
** Dit alles schreef ik voordat de dichter in het nieuws kwam vanwege zijn jeugdige nazi-sympathieën. Heel pijnlijk. Maar mogelijk hebben de hierop volgende worsteling, het schuldgevoel en de identiteitscrisis deze gedichten de enorme zeggingskracht gegeven? Want goed zijn ze. (20 juni 2018)

*** Zie ook: Mila Gras-Glas, “Over schoonheid, troost, én waarde”

Over de noodzaak van babbelen

Vrouwen babbelen meer dan mannen.

Zo is het idee.

Babbelen: gezellig, maar nodeloos(!) langdurig(!) praten over onbeduidende(!) onderwerpen.

Synoniemen: kakelen, kleppen, klessebessen, kletsen, keutelen, keuvelen, kouten, kwebbelen, kwetteren, leuteren, ouwehoeren.

En in de praktijk vooral: roddelen.

Babbelen staat niet hoog in aanzien.

Helaas blijkt de effectiefste manier voor eerherstel van allerlei zaken*, waaronder gebabbel: bewijzen dat iets van oudsher geen typisch vrouwelijke specialiteit is.

Aanwijzingen hiervoor vond ik in onverwachte hoek, van een mán nog wel.

Evolutionair bioloog, fysioloog en biogeograaf – en autodidact-antropoloog en schrijver – Jared Diamond bracht jaren door tussen traditioneel levende volkeren.

Al snel merkte hij dat mannen uit deze afgelegen gemeenschappen, zoals bijvoorbeeld Papoea’s uit Nieuw-Guinea, meer babbelen dan alle Westerse vrouwen bij elkaar.

Volgens Diamond babbelen zij het klokje rond:

Ze leveren voortdurend commentaar op wat er nu aan de hand is, op wat er vanochtend en gisteren gebeurde, wie wat wanneer heeft gegeten, wie wanneer en waar stond te plassen, wie wat over wie zei en wie wat heeft aangedaan, en dat alles tot in de kleinste bijzonderheden. Ze praten niet alleen overdag ongelooflijk veel, ze worden ook ’s nachts van tijd tot tijd wakker en beginnen dan opnieuw te praten.**

Net als vriendinnen die onderling ellenlang ervaringen uitwisselen – babbelen, roddelen, kwáádspreken desnoods – over mannen.

Zodat ze bijvoorbeeld eindelijk een punt achter die hopeloze relatie kunnen zetten.

Omdat ze ineens kunnen benoemen wát er aan de hand is.

Je voorbereiden op de gevaren van het leven, noemt Diamond dat.

Ook wel: alert zijn op alledaagse vanzelfsprekendheden, oftewel “constructieve paranoia”.

Babbelen: een slimme meid is op haar toekomst voorbereid?

Helaas hebben mijn succesvolste carrièrevriendinnen wel iets beters te doen.

Want zij vinden babbelen zonde van de tijd.

Onze telefoontjes zijn praktisch en zakelijk, onze ontmoetingen opgewekt en opbouwend.

Moderne emancipatie: worden zoals verstandige mannen nóóit waren.

  

Mila Gras-Glas (1968)

* Denk bijvoorbeeld aan onderwijs en zorg

** Jared Diamond, “De wereld tot gisteren. Wat we kunnen leren van traditionele samenlevingen”, 2013, p. 313

Over schoonheid, troost én waarde

Het verband tussen schoonheid en troost kennen we van een serie interviews door Wim Kayzer: “Over de schoonheid en de troost”.*

Centraal hierin staat de vraag wát het leven de moeite waard maakt.

Blijkbaar hangen troost, schoonheid en waarde op een of andere manier met elkaar samen.

Waarde, niet te verwarren met Waarden: het wat passief en inhoudsloos lijkende broertje dat zijn – aanmerkelijk baziger! – grote broer Normen op de voet volgt.

Bij Waarden moet je de woorden eruit trekken.

Hij is onzeker: een gevaarlijke eigenschap in deze tijd.

Maar in Kayzers centrale interviewvraag komt de oudste broer helemaal niet voor.

Wel erkent de door Kayzer gesuggereerde samenhang – schoonheid, troost, waarde – het bestaan van lijden.

En daarmee de noodzaak van troost.

De titel suggereert bovendien dat troost voor een belangrijk deel uit schoonheid bestaat.

Alsof schoonheid een leven vol ongemakken zinvol zou kunnen maken.

Alsof je iets zou kunnen kópen voor troost.

Want wat gebeurt er als waarde vooral economisch wordt opgevat, onze landschappen steeds onaanzienlijker worden, en onafhankelijke mensen – ons ideaalbeeld van succes! – helemaal geen troost nódig hebben?

In zo’n klimaat heeft schoonheid haar beste tijd gehad.

Maar met de schoonheid verdwijnt helaas óók de troost.

En niet zelden álles wat het leven – malgré tout – “de moeite waard” maakt.

Aan moeder natuur zal het niet liggen.

Je kunt haar beschuldigen van grilligheid, traagheid, of gebrek aan doelmatigheid.

Meedogenloos is zij, en haar – hoewel ongerichte! – wreedheden veroorzaken altijd wel ergens leed.

Maar ze komt wel, overal en altijd, móói voor de dag.

Schoonheid lijkt de levensadem van de wilde natuur.

Maar schoonheid is subjectief, hoor ik een menigte brommen.

Is de gulden snede subjectief?

Overal in de natuur vinden we dezelfde getalsverhoudingen, die ook mensen al millenia – bewust of onbewust! - toepassen.

Schoonheid, troost én waarde: een heilige drie-eenheid?

Wordt vervolgd.

Mila Gras-Glas (1968)

* “Over de schoonheid en de troost”, Wim Kayzer, 2000

Passend copingsgedrag in relatie tot armoede

“Armoede is de ergste vorm van geweld”, meende Gandhi.

Echte armoede dan, die we in Nederland helemaal niet hebben.

Wij hebben tenslotte altijd nog de voedselbank, en het Leger.

Westerse armoede zit dan ook vooral tussen de oren.

In de “prefrontale cortex”, hebben wetenschappers nu ontdekt.*

Relatieve armoede:

Je kind kan niet mee op schoolreis.

Laat dat feestje/vervolgonderzoek maar even zitten, want cadeau/eigen risico lukt nu even niet.

Relatief of niet: bovenstaande problemen kúnnen stress veroorzaken.

Maar uitsluitend voor wie er niet goed mee omgaat!

Hardnekkige tobbers functioneren niet optimaal.

Ze worden bijvoorbeeld vergeetachtig, tonen vermijdingsgedrag (post niet openmaken) of worden boos.*

Allemaal energieverspilling, die hun productiviteit bedreigt. 

Met de nieuwe inzichten kunnen we eindelijk aan de slag.

“Jij gaat het allemaal doen, en ik ga jou helpen”, 
aldus een hulpverleenster.
In opdracht van een Nederlandse gemeente.

De toegepaste gedragstherapie is overgewaaid uit Amerika.

Net als overigens het boek “Schaarste”, dat uit een ander vaatje tapt.**

Hier poneren wetenschappers de verfrissende stelling dat armoedegerelateerde problemen (laatkomen, motivatiegebrek, kinderverwaarlozing, slechte gezondheid) geen oorzaken van armoede zijn, maar gevolgen.

Het falen van diverse hersengebieden noemen zij “overbelasting van de bandbreedte”.

Door onvermijdelijk en hardnekkig getob over hun financiën laten armen overal steken vallen.

Ook deze wetenschappers komen met oplossingen.

Zo bouwen zij een empathiebrug tussen mensen met tijdgebrek en mensen met geldgebrek.

Want (te) drukke mensen reageren eveneens met onverstandig gedrag, waardoor problemen verergeren.

Maar waar tijdgebrek zelfs/juist de besten overkomt, wordt geldgebrek vooral als persoonlijk falen opgevat.

Idealiter kan zo’n empathiebrug (overheids)instellingen motiveren om hun beleid te veranderen.

Zoals een beter vangnet, meer begrip en minder snel korten op uitkeringen.

Want niemand is perfect.

Behalve dan de armen.

Zo is tenminste het streven.

Want Nederlandse gemeenten kiezen nu welbewust voor symptoombestrijding.

Geen armoedebestrijding dus (oorzaak), maar zelf(!) werken aan passend copingsgedrag.

Mári Glas (1968)

* NOSjournaal, 20 maart 2017
** Sendil Mullainathan & Eldar Shafir, in "Schaarste", december 2013

Ziektekostenverzekeraars: veilig verzekerd tegen zorgkosten!

In Nieuwsuur* een bericht over verontruste apothekers, die melding maken van “gekaapte” medicijnen.

Het betreft middelen die al sinds jaar en dag op de markt zijn, maar waarvan de productie plotseling door een ander bedrijf is overgenomen.

Zo kocht een Brits bedrijf in een half jaar tijd vier geneesmiddelen op, die onmiddellijk fors in prijs werden verhoogd.

Aan de pillen veranderde overigens niets. 

Volgens het Britse bedrijf zijn de prijsverhogingen het gevolg van “hogere productiekosten”.

Pillen tegen manische depressiviteit, die voorheen 4,75 euro kostten, brengen ineens zeventien euro op.

De prijs van een eenvoudig middeltje (2,85 euro) werd plotseling verzevenvoudigd (19,70 euro).

Sommige pillen werden zelfs zomaar acht of zelfs tien keer duurder.

Dat de pharmaceutische industrie “alle kansen grijpt” op het gebied van lucratieve verdienmodellen is bekend.

En dat hier “niets tegen te doen is”, zoals Nieuwsuur meldt, is evenmin een verrassing.

Volgens de Britse ondernemer vallen de prijsverhogingen binnen “wettelijke marges”.

Vrij vertaald: tegen hun topadvocaten begin je niet veel.

Maar nu komt het.

Nederlandse ziektekostenverzekeraars vergoeden uitsluitend de oorspronkelijke prijs van de medicijnen!

Dit betekent dat patiënten – bovenop hun eigen risico! - nog eens tientallen of zelfs honderden euro’s moeten bijbetalen.

In het geval van de bovengenoemde verveelvoudigingen komt dit neer op verreweg het grootste deel van de kosten.

De eerste “zorgmijder” die haar medicijnen – in dit geval tegen manische depressiviteit – niet langer kon betalen was al gespot.

Dat ziektekostenverzekeraars niet bereid zijn om voor die prijsverhogingen op te draaien ligt, wederom, geheel in de lijn der verwachtingen.

Het zijn ondernemers!

Maar dat ook de overheid hier niet thuis geeft, kán niet waar zijn.

Hier haak ik af.

Zijn wij niet – tegen aanzienlijke premies! – verplicht verzekerd tegen ziektekosten?

Ziektekosten: de kosten van (eventuele) behandelingen.

Niet burgers blijken verzekerd tegen extra zorgkosten, maar hun verzekeraars.

Een veilig idee!

Mári Glas (1968)

* Nieuwsuur, 20 maart 2017

Verkiezingsklimaat 2017: geen schoonheidsprijs

In “Whoops” vergelijkt John Lancaster* de Koude Oorlog met een ideologische schoonheidswedstrijd.

Met op het podium, onveranderlijk, West-Europa.

Terwijl het oosten terugviel op onderdrukking, werkte West-Europa onvermoeibaar aan onderwijs, gezondheidszorg, doorbetaald verlof en gelijkheidsidealen:

In Western Europe, the existence of local parties with a strong and explicit admiration for the socialist model created a powerful impetus to show that ordinary people’s lives were better under capitalist democracy.*

Maar rond 1990 wonnen de “good guys”.

Bij gebrek aan serieuze tegenstanders werd hun podiumplek vanzelfsprekend.

Zo eindigden decennia van West-Europese vooruitgang.

Vooral verworvenheden als individuele bestaanszekerheid en sociale rechtvaardigheid moesten het ontgelden.

Regeringen verloren alle controle over de bankensector:

It was a series of events which took place not in a vacuum but in a climate. That climate was one of unchallenged victory for the capitalist system. [...] Under those circumstances it could have been predicted that the financial sector, which presides over the operation of capitalism, should be in a position to begin rewarding itself with a disproportionate piece of the economic pie.*

Gaandeweg ontstond een financiële alleenheerschappij.

Met bankiers die zichzelf beschouwden als halfgoden.

Hun Olympus – de City - stond zó ver boven het gewone leven dat een antropoloog** zijn bevindingen “Dit kan niet waar zijn” noemde.

Regeringen namen het bankaire vocabulaire – “targets” – kritiekloos over.

Zo kan het gebeuren dat een columnist*** van een linkse(!) kwaliteitskrant ons eigen risico “een piepklein beetje remgeld” noemt en gezondheidsproblemen met bandenpech vergelijkt:

Als je zelf niet eens 50 cent wilt betalen voor een dienst die ons allemaal 10 euro kost, is blijkbaar met jouw lekke band goed te leven.

Ziedaar het klimaat van de Tweede Kamerverkiezingen 2017, door premier Rutte niet toevallig een “wedstrijd” genoemd.****

Drie-hon-derd-ne-gen-tig euro is, jawel, “peanuts”.
Nou ja: voor de winnaars dan, van de wedstrijd.

Verkiezingsklimaat 2017: geen schoonheidswedstrijd.

Mári Glas (1968)

* John Lancaster, “Whoops”, 2010, pp. 10-13

** Joris Luyendijk, “Dit kan niet waar zijn”, 2015

*** Frank Kalshoven, “Eigen risico”, de Volkskrant, 4 maart 2017, p. 31

**** Mark Rutte, “Jeugdjournaaldebat”, 11 maart 2017