Architect en socioloog Mári Glas (1968) buigt zich over noodlijdende vraagstukken in wetenschap en samenleving. Onder zijn redactie schrijven zijn (half)zussen Rémi ('55), Lis ('57), Mila ('68) en Ira ('83) Glas op hun Eigen Wijze met hem mee, over zelfgekozen onderwerpen. Waar het langer moet, laten zij hun ideeën rijpen op eikenhout en vullen hun eigen blogs hiermee. Waar het korter kán schenken zij hieruit gezamenlijk een Glaasje, van maximaal 300 milliliter, oftewel 300 woorden. Proost!


donderdag 4 mei 2017

Hedendaags feminisme: dienstplicht voor vrouwen

Wim Daniëls memoreert de “forse offers” van het vrouwenlichaam.*
Aanleiding is de overgang.
Eerder beschreef Daniëls, met gynaecoloog Dick Schoot, het menstruatieproces, door hen “maandelijkse kermis” genoemd:
met steeds weer de aanloop ernaartoe, de kermis zelf en de afbraak ervan, dertig, veertig jaar lang. En de vrouw loopt daarbij nooit rond op de kermis en zit niet in de attracties, maar is een omwonende. Ze heeft er alleen de lasten van.
Ach, ‘t is niets. 
Gewoon de soort een beetje in stand houden!
Maar volgens Daniëls moeten mannen beseffen dat 
de draaglast voor mannen nul is. Nul, nul, nul, enzovoort.
Te beginnen met onze CDA-lijsttrekker, wat mij betreft.
Want Buma pleit voor maatschappelijke dienstplicht.
Oók voor vrouwen!

Qua vrouwenemancipatie loopt Zweden, waar de in 2010 afgeschafde dienstplicht onlangs weer werd ingevoerd, natuurlijk voorop.
Want volgens de regerende Sociaaldemocraten én Groenen dient de hedendaagse dienstplicht “genderneutraal” te zijn!**
Maar voor de zekerheid stemde ook de Nederlandse ministerraad alvast in met het voorstel om nu ook 17-jarige meisjes(!) op te roepen voor de – gelukkig sinds 1997 buiten werking gestelde maar met een simpel Koninklijk Besluit te reactiveren! – militaire dienstplicht.
Net als voor de Zweden weegt “gelijke behandeling van beide seksen nu zwaarder”, aldus minister Hennis.***

Met als lichtend voorbeeld Eritrea, dat geheel op (levenslang!) dienstplichtigen draait.
Om die reden bestaat het land volgens Eritrea-expert Binyam Andebrhan**** uitsluitend op papier.
Zo plaatsen onderwijzers elke ochtend hun handtekening, om vervolgens betaalde(!) privélessen te geven aan kinderen van hoge militairen of criminelen.
Ook daar begon de "genderneutrale" mishandeling met emancipatie.****
Vrouwen wilden ook!

Moderne emancipatie: naast bovengenoemde lichamelijke belastingen, een nog altijd onevenredig hoog(!) aandeel in huishouding, kinderverzorging én mantelzorg nu óók nog enkele jaren(!) dwangarbeid voor de staat.
Niet toevallig was één van de intelligentste feminsten aller tijden, Germaine Greer, géén voorstander van “gelijkheid”.

Mila Gras-Glas (1968)

* Wim Daniëls, "Waarom mannen dit artikel moeten willen lezen", NRC, 29 april 2017
** de Volkskrant, “Militaire activiteiten Rusland in Baltische regio: Zweden voert dienstplicht weer in”, 2 maart 2017-05-01
*** de Volkskrant, “Militaire dienstplicht geldt nu ook voor vrouwen”, 24 februari 2017
**** Binyam Andebrhan, Landendag Eritrea, georganiseerd door Vluchtelingenwerk Nederland, Utrecht, 7 april 2017

woensdag 3 mei 2017

Wetenschappers aller landen, verenigt u!

Terwijl ideologieën zoals communisme en kapitalisme ooit met geweld bevochten werden, heeft de gedoodverfde overwinnaar van de “ideologische schoonheidswedstrijd”, het (neo)liberalisme, genoeg aan feiten.*
Feiten die, idealiter, door onafhankelijke(!) wetenschappers worden geproduceerd.**
Vooral kwantitatieve onderzoekers (statistici) geloven heilig in de universiteit als feitenfabriek.***

Inmiddels zijn wetenschappers dan ook hofleveranciers van politici en beleidsmakers.
Maar feitenfabrikanten moet hun arbeiders wél betalen.
Zelfredzaamheid: neoliberalistisch grondbeginsel!
Zo kan het gebeuren dat opvallend veel 'geproduceerde' feiten ineens naadloos in het neoliberalistische straatje passen.
Anders gezegd: wetenschappers voorzien de gevestigde orde van 'munitie' – feiten zo hard als staal! – om de strijd met andersdenkenden aan te gaan.
Want andersdenkenden - lageropgeleiden, populisten, ketters, religieuze fanatici, communisten, barbaren - bedreigen onze beschaving!

De productie van wapentuig: het lijkt een wat schrale wetenschapsopvatting.
Toch blijft de beurs steeds vaker gesloten voor het gebedel ten behoeve van fundamenteel, onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek.
Geen aalmoezen, alstublieft!

Mede daarom zijn zelfs de succesvolste feiten-leveranciers – zelfredzame wetenschappers die maximale susidies binnenslepen – er niet helemáál gerust op.***
Want de concurrentie is groot.
Zo worden elders geproduceerde harde(!) feiten niet zelden ongehinderd door enige kennis in elkaar geflanst.
Soms zelfs door wetenschappelijke leken als journalisten en politici.
Dat is oneerlijke concurrentie!

Recent voorbeeld is de oproep van NRC-columniste Caroline de Gruyter aan “Westerse elites” om voorál trots op zichzelf te zijn:
Iedereen heeft gezien dat kapitalisme, met al zijn missers en fouten, burgers een veel beter leven biedt dan communisme. [...] Maar wat doen wij? We klagen. Niks deugt. [...] We moeten ons cynisme het raam uitgooien. [...] Kapitalisme is een succes, al heeft het vele makkes”.****
Ongehinderd door grondige (sociale) feitenkennis, inderdaad!
Oftewel: commerciële vrijhandel in surrogaat-feiten.
Met als (onbedoeld?!) gevolg dat “Westerse elites” het zich inmiddels kunnen veroorloven om belangrijke verworvenheden als individuele bestaanszekerheid en sociale rechtvaardigheid onbekommerd “het raam uit te gooien”.

Wetenschappers aller landen, verenigt u!

Mári Glas (1968)

* John Lancaster, “Whoops”, 2010, pp. 10-13. Zie ook Mári Glas, “Verkiezingsklimaat 2017: geen schoonheidsprijs”, 14 maart 2017
** Mári Glas, “De sleutelrol van taal bij de productie van feiten”, 2 mei 2017
**** Caroline de Gruyter, “Gooi het cynisme het raam uit en wees trots”, NRC, p.15, 29 april 2017.

dinsdag 2 mei 2017

De sleutelrol van taal bij de productie van feiten

Op school is bèta het nieuwe Alfa, schreef ik.*
Want de bètavakken staan hoger in aanzien.

Alfa's zijn leidersfiguren binnen een bepaald (sociaal) verband, in dit geval de school.
Overtuigende leiders hebben iets voor op de rest.
Ze zijn bijvoorbeeld (slag)vaardiger, inspirerender, sneller of, tenmínste, intelligenter.
Noblesse oblige, nietwaar?

Maar zelfs een kind ziet het cruciale belang van een goede taalbeheersing.
Bijvoorbeeld voor (wetenschappelijk) onderzoek.
Zijn de bètavakken eigenlijk wel zulke overtuigende leiders?

Mijn vijftienjarige dochter zit in de debatclub van haar gymnasium.
Zij debatteert over maatschappelijk relevante onderwerpen.
Onlangs ging het over de vraag of uitkeringsgerechtigden al dan niet werkwillig zijn.
Haar vriendinnen - afkomstig uit welgestelde gezinnen - waren er al snel uit: "Uit onderzoek blijkt dat de helft van de bijstandstrekkers niet wil werken".

Zij zocht het uit.
Bij het CBS** vond ze de volgende grafiek:

Grafiek werkwilligheid niet-werkzame bevolking, 2014.
Bron Centraal Bureau voor de Statistiek

Maar de suggestieve gevolgtrekking gaf haar al te denken:
Van degenen die een bijstandsuitkering ontvangen en niet werken, wil iets meer dan de helft aan het werk.** 
Terwijl uit bovenstaande grafiek blijkt dat de 'onwillige' helft niet per se niet wíl werken, maar om diverse redenen – waaronder ziekte! – niet (volledig) kán werken.

Naar aanleiding van deze onderzoeksresultaten kopte het tijdschrift Binnenlands Bestuur doodleuk met:
SLECHTS HELFT BIJSTANDSONTVANGERS WIL WERKEN***
Interessante legendevorming!**** 
Mijn dochter werd er boos van.
Zij kent persoonlijk hoogopgeleide, harrrdwerrrkende mensen met bijstand.

Hieruit blijkt dat onderzoekers woorden én zinsbouw héél precies moeten toepassen, als getallen.
Want wat zeggen cijfers achter de komma, als vraagstellingen dubbelzinnig worden geformuleerd?
Als termen vaag omschreven zijn en/of klassieke drogredenen niet worden geschuwd?
Zelfs als alles goed gaat blijkt het voor journalisten, politici en beleidsmakers verrassend eenvoudig om valse argumenten als cruciale(!) feiten te presenteren.

Verontrustend, want wetenschap dient steeds vaker als feitenfabriek.
Voor de productie van (sociale) feiten, verkocht(!) als uitgangspunten voor beleidsvorming.

Mári Glas (1968)

* Zie ook Mári Glas, “Op school is bèta het echte Alfa”, 2 mei 2017
*** Binnenlands Bestuur, 16 juni 2016
**** Hier is sprake van een vals dilemma, een klassieke drogreden in de trant van: als de kat niet wit is, dan is ie zwart. Alsof er geen andere varianten mogelijk zijn. In dit geval: wel willen werken, maar niet kúnnen.

Op school is bèta het echte Alfa

Mijn hoogste eindexamencijfer (gymnasium-b, 1987) was een acht voor Engels.
Een vak dat ik er zo’n beetje bij deed.
Want al mijn tijd was nodig voor de exacte vakken.

Was ik een alfa?
Of, minder vriendelijk: “onvoldoende exacte aanleg”?
Dit bleek niet uit mijn Cito-score (honderdste percentiel).
Tijdens mijn bouwkundestudie (TU-Delft) had ik weinig problemen, en later, bij sociologische statistiek, evenmin.
Bovendien was mijn eindexamen-Engels (middel)matig.
Ik was vooral goed in multiple choice-vragen over teksten.

Bij mijn vijftienjarige dochter (honderste perdentiel, 4-gymnasium) zie ik, vierendertig jaar later, hetzelfde.
Ze voldeed ruimschoots aan de NT-profiel-toelatingseisen.
Maar ineens vallen de exacte vakken haar, onverwacht, zwaar.

Toch zijn bètavakken niet per se moeilijker dan talen.
Wel worden ze op een hoger niveau gegeven.
Of liever: op een hoger niveau geëxamineerd.
Want juist binnen exacte secties schieten didactische vaardigheden van docenten nogal eens tekort.
Potentieel goede leraren – sociale vaardigheden, goed(!) kunnen uitleggen, inspirerend – kunnen immers óók in het bedrijfsleven aan de slag.
Waar ze meer verdienen en een hogere status hebben.

De moeilijkheidsgraad – het vereise (examen)niveau – is domweg een keuze van beleidsmakers.
Overheden en bedrijven benadrukken tot vervelens toe het belang van technische vaardigheden.
Kenniseconomie betekent in de praktijk: hoogontwikkelde techniek.
De talenkant (“soft”) heeft geen status meer en lijkt inmiddels het afvalputje voor minder getalenteerde leerlingen.
Nota bene in een snel mondialiserende wereld, waarin Engels onontkoombaar de academische voertaal wordt.

Deze wanverhouding werpt een nodeloos hoge drempel op voor studies die geen uitgesproken(!) exacte aanleg vereisen, maar wél een brede algemene ontwikkeling.
Bovendien worden zelfs leerlingen met een hoge algemene intelligentie gedwongen om andere vakken te verwaarlozen, terwijl uitgesproken talige leerlingen nauwelijks worden uitgedaagd.
Verder is het literatuuronderwijs, na een halve eeuw verschraling, volledig afgeroomd.

Hoewel nergens geschreven staat dat we taalonderwijs niet langer serieus nemen, lijkt de alfarol al decennialang voor de bètavakken.

Mári Glas (1968)

zaterdag 29 april 2017

Een Rommeldams Dilemma

In mijn straat, in het Oude Noorden van Rotterdam, ligt rommel.
Troep.
Teringzooi.
Soms vliegen de restanten van Mac Donalds-maaltijden zó uit een autoraampje.
Van mijn buren zelfs.
Keurig ingepakt, dat wel.
In zo’n eco-kleurig papieren mini-tasje.

Uit hoeveel onderdelen bestaat een Mac Donalds-maaltijd, inclusief wegwerpservies en dito bestek?
Dát weet je zodra de meeuwen komen.

Meteen oprapen is dus wel zo handig.
Zo was tenminste mijn instinctieve reactie.
Maar terwijl ik bukte twijfelde ik al.
Stiekem gluurde ik omhoog.
Stonden ze daar nou, achter de gordijnen?
“Pas op je hoofd buurman, daar komt nóg een vuilniszakkie”.
Ik lijk wel gek, dacht ik: ik ben hun dienstbode niet!

Vervolgens vroeg ik advies, aan mede-Rommeldammers.
Wat zou jij doen?
Volgens sommigen zou je wel gek zijn, om andermans teringzooi op te ruimen!
Maar in participatiekringen bleek het “Gij zult zwerfvuil rapen” de eerste van een reeks ongeschreven Geboden.
De vraag van wie de rommel afkomstig was leek er eigenlijk helemaal niet meer toe te doen.
“Het ligt er toch? Pak een bezem en doe wat gedaan moet worden!”, aldus een participatieprofessional met een indrukwekkende staat van dienst.

Van de weeromstuit gingen mijn hakken in het zand.
Al las ik ergens dat een blijmoedige Haarlemmer elke week twee uur op pad gaat, met vuilniszak en papierprikker.
En niet ééns uitsluitend in zijn eigen buurt!
Maar in Haarlem spreken ze ABN.
In Haarlem, zo stelde ik me voor, kun je na twee uur prikken zelfvoldaan op huis aan.
“Mijn stad is schoon”.
En, niet onbelangrijk, "ík ben een goed mens".
Maar in Rotterdam krijg je van je eigen straatje al een burnout.
Toch?!

Toegegeven: ik probeerde beiden.
Beurtelings, afhankelijk van mijn stemming.
Eindelijk ben ik er nu uit: opruimen geeft méér gemoedsrust.
Mits NIET dwangmatig.
Dát moet er wel bij, in Rommeldam.

Mári Glas (1968)

Nostalgisch verlangen naar zelfrijdende auto

De zelfrijdende auto is een voorbeeld van de wonderen waartoe de moderne techniek in staat wordt geacht.
Toch lijkt het verlangen naar zelfrijdende auto’s mij vooral nostalgisch.
In historische romans, toen (plattelands)wegen nog uitgestorven waren, sukkelden koetsiers soms, tijdens lange ritten, op de bok in slaap.
Want dankzij het ontbreken van modern rijcomfort – rubberbanden, vering – ontwaakten zulke slaapkoppen door elke onregelmatigheid.
Bovendien willen paarden niet dood.
Uit lijfsbehoud ontwijken ze dus elk onverwacht obstakel.
Laat staan dat ze zich vrijwillig in een afgrond storten.

"In een rijtuigje", Annie M.G. Schmidt, 

Wetenschappers noemen dit (historische?!) ideaalmodel cooperative driving, oftewel samenwerking tussen “bestuurders, voertuigen, verkeerslichten én de weg”.
Vergelijk het met een koetsier die blind op zijn paarden vaart.
Zodra zijn hazenslaapje ruw wordt verstoord, weet hij dat er stront aan de knikker is.
Mede dankzij de optimale samenwerking (signaalfunctie!) tussen het – weinig comfortabele! – rijtuig en het belabberde wegdek.
Maar toch vooral doordat de paarden al reageerden.

Onze koetsier veroorlooft zich zo'n hazenslaapje, zodra hij z'n paardjes vertrouwt.
Zulks noemen wetenschappers situational awareness.*
Zo kennen zelfrijdende auto’s “verschillende gradaties van zelfstandigheid”, die het helaas allemaal afleggen tegen het hierboven beschreven ideaalmodel.
Het blijft dus opletten geblazen.
Want volledig zelfredzaam zullen auto's, volgens deskundigen, nooit worden.
Bij elke onverwachte situatie moeten chauffeurs dan ook feilloos inschatten hoe hun auto zal reageren.
Onderweg e-mail afhandelen zit er dus niet in.
Een dutje is zelfs levensgevaarlijk.
Alert zult gij blijven! (terwijl je je dood verveelt)
Zo worden kosten nog moeite gespaard voor uitzonderlijk(!) kostbare toekomstmuziek waar paard en wagen nota bene gunstig bij afsteken.

Geen wonder dat veel burgers liever zelf autorijden.
Volgens hoogleraar verkeersgedrag Marieke Martens is deze “populaire uitspraak” echter “veel te algemeen gesteld”:
Hetis niet prettig om hele saaie lange autoritten te moeten maken waarbij je bijnain slaap valt.
Met de nadruk op "bijna"!
Onprettig, inderdaad.

Mila Gras-Glas (1968)


* Caroline van Keeken, in NRC, “Dit is waarom je voorlopig niet in een zelfrijdende auto rijdt”, 11 september 2014

donderdag 27 april 2017

LaaTvermogen: de techniek, menstechnisch gezien

De meeste mensen zijn niet zo goed in techniek.
Techniek is “moeilijk”.
Misschien verwachten we er, als leken, daarom teveel van.
Want je kunt het zo moeilijk maken als je zelf wilt.
Bij gebrek aan technische hoogstandjes kún je immers veel doen met bestaande middelen.

Stel dat je pubers wilt laten afwassen.
De binnenshuis aanwezige techniek is even eenvoudig als doeltreffend: stromend water, teiltje, afwasmiddel, afwasborstel, theedoek.
Maar er gebeurt niets.
“Koop een vaatwasser!”, zal een bijdehandje adviseren.
“Gaan jullie die betalen?”, vraag jij.
“Waarom ík?”, zal een brutaaltje antwoorden.

Net als met die opwarming van de aarde eigenlijk.
Voorlopig zouden we een héél eind kunnen komen met reeds beschikbare middelen.
Er is immers haast bij (maden in de vaat!).
Gewoon alvast stoppen met vliegen dus, en/of met vlees eten.
Zonder alle huizen direct hermetisch af te sluiten, komen we met breinaalden al een heel eind.
Warme truien aan, dekentjes, en de kachel – uitsluitend woonkamer en keuken! – op achttien graden.
Maar een (voorlopig, denkbeeldig?) gebrek aan techniek blijkt een fantastisch excuus om nu even niets te doen.

Zijn de middelen er – vaatwasser! – dan steggelen we over de kosten.
Ontbreken ze, dan vestigen wij onze hoop op eventuele(!) toekomstige technieken die ons – tezijnertijd! – zullen redden.
Want techniek is een Geloof geworden.

In de Volkskrant* een artikel over “doenvermogen”.
Volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid blijkt “de” rationele en zelfredzame burger een illusie.
Zélfs hogeropgeleiden schieten tekort, ontdekte men.

"Doenvermogen": 
De vaardigheid om te kunnen plannen, het initiatief te nemen tot de juist actie en niet toe te geven aan verleidingen.*
Vooral de laatste is belangrijk, voor onze planeet.
Het klimaatprobleem blijkt dus, wederom, vooral menstechnisch van aard.
Het ontbreekt óns, feilbare mensheid, aan het benodigde laatvermogen.
Laatvermogen: de vaardigheid om te stoppen met onverantwoorde, belastende activiteiten die we kúnnen missen.

Mila Gras-Glas (1968)

* Hans Wansink, “Hoezo zelfredzaam?”, de Volkskrant, 26 april 2017.